Α1. Άνθρωπος και Γη


Η διαχρονική, όσο και μη δυνάμενη να αποδοθεί σε φυσικούς παράγοντες μεταβολή της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας και τα μετεωρολογικά φαινόμενα που προκαλεί, μπορούν να ορισθούν ως «κλιματική αλλαγή».

Πρέπει να σκεφτόμαστε την Γη ως ένα ενιαίο σύνολο με όλα τα στοιχεία του να αλληλεπιδρούν και ταυτοχρόνως να θυμόμαστε ότι ο πλανήτης Γη είναι μέρος του σύμπαντος, υπακούει σε φυσικούς νόμους, επηρεάζεται από αυτούς. Τέλος να μην μας διαφεύγει ότι η ηλικία της πλησιάζει περίπου τα 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια και ότι είναι ο μόνος κατοικήσιμος και κατοικημένος πλανήτης που γνωρίζουμε.

Σε Κανονικές Συνθήκες -όπως δηλαδή όταν η Γη ήταν μόνη της, χωρίς ανθρώπους-, οι γήινες κλιματικές συνθήκες επηρεάζονται ή και διαμορφώνονται από την αλληλεπίδραση με τους ωκεανούς, τα δάση, τις ηφαιστειακές εκρήξεις, την ηλιακή ακτινοβολία, το γήινο μαγνητικό πεδίο, τις μετακινήσεις τεκτονικών πλακών και τις φυσικές λειτουργίες της χλωρίδας και της πανίδας.

Ο κύκλος του άνθρακα και του νερού, δηλαδή τα παράγωγα της φωτοσύνθεσης και της εξάτμισης λειτουργούν ρυθμιστικά για τα επίπεδα των χημικών στοιχείων όπως το διοξείδιο του άνθρακα (CO2), το οξυγόνο (O2) ή το νερό (H2O), στην ατμόσφαιρα.

Ο πλανήτης μας, σε χρονικά διαστήματα που μπορούν να ανέρχονται σε χιλιάδες χρόνια, φυσιολογικά παρουσιάζει ακραίες ή ηπιότερες διακυμάνσεις των θερμοκρασιών. Πρόκειται για περιόδους όπως η «εποχή των παγετώνων», με μικρότερη ή μεγαλύτερη διάρκεια -και άλλες για τις οποίες δεν έχουν γίνει ταινίες και δεν έχουν γίνει γνωστά τα ονόματά τους.

Πιο δραστικά, δραματικά φαινόμενα στο πολύ μακρινό παρελθόν, όπως ηφαιστειακές εκρήξεις και σεισμοί ή και πτώσεις μετεωριτών, έχουν επηρεάσει την επιφάνεια και την ατμόσφαιρα της Γης και την εξέλιξη ανθρώπων και ζώων, ωστόσο αντιμετωπίζονται σε βάθος χρόνου από την φυσική «αυτορρύθμιση» ενώ άλλα όπως η ηλιακή ακτινοβολία αποτελούν τους αναπόφευκτους νόμους του Σύμπαντος και όχι λειτουργίες προς διόρθωση.

Η εγκατάσταση, η λειτουργία και η ζωή των ανθρώπων στην Γη, επί χιλιάδες χρόνια υπήρξε ομαλή και αβλαβής για τον πλανήτη, μέχρι την εμφάνιση των πρώτων πολιτισμών, σύμφωνα με επιστήμονες[1]. Πολιτισμοί όπως των Ακκάδων στην Μεσοποταμία (3η χιλιετία π.Χ.) και των Μάγια στην Κεντρική Αμερική (2000 π.Χ-900 μ.Χ περίπου), υπέστησαν συνέπειες[2] δηλαδή πλημμύρες ή ξηρασίες, λόγω της υπερκατανάλωσης πόρων όπως το νερό, τους οποίους είχαν στην διάθεσή τους και της αποψίλωσης των δασών στην κλίμακα που τους επέτρεπαν τα μέσα τους.

Στην περιοχή της Ελλάδας, η έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας, περίπου 1.500 χρόνια π.Χ., δεν προκάλεσε καταστροφές μόνο στο νησί, στους κατοίκους του και στην Μινωική Κρήτη αλλά και στα γύρω νησιά και ως την Πελοπόννησο, την δυτική Ανατολία και μέχρι την Μαύρη Θάλασσα[3], ενώ έχουν διατυπωθεί θεωρίες για τις επιπτώσεις από την τέφρα στις καλλιεργούμενες εκτάσεις της Κρήτης και για τις κλιματικές επιπτώσεις του γεγονότος σε όλο το βόρειο ημισφαίριο[4].

Αντίθετα, ευτυχής συνέπεια της καταστροφικής ερημοποίησης της Σαχάρας και της Αραβικής χερσονήσου, θεωρείται η εγκατάσταση πληθυσμών στο εύφορο δέλτα του Νείλου, οι οποίοι υπήρξαν οι πρόγονοι των αρχαίων Αιγυπτίων και του πολιτισμού που ανέπτυξαν.

Σε αυτό το πλαίσιο εξάρτησης των ανθρώπων από τους γήινους πόρους και την υποχρεωτική προσαρμογή τους στα φυσικά φαινόμενα, λαμπροί πολιτισμοί αναπτύχθηκαν σε εύκρατες και εύφορες περιοχές, -με σημαντικότερα παραδείγματα αυτά της αρχαίας Ελλάδας αλλά και πολύ νωρίτερα της Μεσοποταμίας οι οποίες θεωρούνται κοιτίδες του πολιτισμού- και όπου κλιματικές και γεωλογικές μεταβολές, δημιούργησαν πρόσφορο έδαφος -κυριολεκτικά- για την εγκατάσταση πληθυσμών και την ανάπτυξή τους.

Στους πολλαπλούς παράγοντες οι οποίοι καθορίζουν την γήινη ισορροπία, σχετικά πρόσφατα αναλογικά με την ηλικία της, προστέθηκαν οι κάτοικοί της, οι άνθρωποι, οι οποίοι στην προσπάθεια της επιβίωσης, της εξέλιξης και της βελτίωσης των συνθηκών της ζωής τους, αναζήτησαν και εκμεταλλεύτηκαν τους πόρους που διέθετε το περιβάλλον και η Γη, μεταξύ αυτών και τον άνθρακα.


[1]  Cultural Responses to Climate Change During the Late Holocene, Peter B. de   Menocal http://leilan.yale.edu/pubs/files/demenocal2001.pdf (2.5.2013)

[3]  McCoy, FW, & Dunn, SE (2002) http://www.agu.org/meetings/cc02babstracts/McCoy.pdf (28.5.2013)

Advertisements

Comment here....

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s