Β3. Ανθρώπινες Κοινωνίες και Υπερθέρμανση του Πλανήτη


Εκ πρώτης όψεως ίσως να φαίνεται οτι η τύχη των πάγων ή οι βροχοπτώσεις και η βλάστηση, είτε είναι φαινόμενα μακρινά, είτε υπάρχει δυνατότητα προσαρμογής σε αυτά, όμως αυτές είναι μόνο μερικές, ίσως οι πιο προφανείς, από τις συνέπειες. Η αλυσίδα του οικοσυστήματος συνεχίζεται και οι συνέπειες γίνονται αιτίες άλλων φαινομένων. Τα αποτελέσματα μπορεί να ποικίλουν σε διαφορετικές περιοχές, από ξηρασίες ως την εξαφάνιση παράκτιων περιοχών εξαιτίας της αύξησης της στάθμης της θάλασσας.

Τα μετεωρολογικά φαινόμενα που προκαλεί η κλιματική αλλαγή επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα, την ποιότητα ζωής, την υγεία και την ασφάλεια των ανθρώπων και η προσαρμογή των κοινωνιών είναι ευθέως ανάλογη με την ένταση και την έκταση των φαινομένων/αποτελεσμάτων όσο και με τις, οικονομικές κυρίως, δυνατότητες των διαφόρων περιοχών και χωρών του κόσμου. Οι συνέπειες, όσο το πρόβλημα δεν αντιμετωπίζεται στην ρίζα του, γίνονται μοιραίες. Η εξάρτηση των βιομηχανικών κοινωνιών τους δύο τελευταίους αιώνες από τα ορυκτά καύσιμα, αν δεν μεταβληθεί άρδην, θα συνεχίσει να λειτουργεί εις βάρος του ανθρώπινου είδους· των ασθενέστερων πρώτα και αναπόφευκτα όλων στην συνέχεια.[1]

Σε έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας[2] εξετάζεται το σενάριο αύξησης της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας κατά 4°C, δηλαδή επιπλέον 2 βαθμοί, η οποία είναι πιθανόν να ακολουθήσει τις διαρκώς αυξανόμενες εκπομπές αερίων.

Σύμφωνα με την έκθεση, μια αύξηση 4°C θα προκαλέσει μια σειρά από επιπτώσεις και κινδύνους όπως καύσωνες, ξηρασίες και πλημμύρες με καταστροφικές συνέπειες για τα οικοσυστήματα και τους ανθρώπους σε πολλές περιοχές της Γης, πολλαπλάσιας έντασης και συχνότητας από όσα ήδη υφίστανται. Ως εκ τούτου και σύμφωνα με διεθνείς οργανώσεις όπως ο ΟΗΕ, η αύξηση της θερμοκρασίας πρέπει να περιοριστεί σε λιγότερους από 2°C και ο μόνος τρόπος για να επιτευχθεί ο στόχος και να αποτραπούν περαιτέρω συνέπειες, είναι η δραστική μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου.[3]

Οι συνέπειες των κλιματικών φαινομένων, ήδη έχουν προκαλέσει καταστροφές σε Αφγανιστάν, Αϊτή, Νιγηρία, Σουδάν, Σιέρα Λεόνε, Ουκρανία, Λίβανο, Κίνα και πολλές άλλες χώρες, περιλαμβανομένων των Βαλκανίων. Η υποστήριξη από διεθνείς οργανισμούς και ανεπτυγμένες χώρες (Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα Ηνωμένων Εθνών, Ευρωπαϊκή Ένωση κ.ά.) μετά τις καταστροφές, μοιάζουν με ασπιρίνη στον καρκινοπαθή. Επιπλέον, η πλειοψηφία των χωρών που πλήττονται, ως μη ανεπτυγμένες βιομηχανικά, έχουν το μικρότερο μερίδιο ευθύνης για τις καταστροφές που υφίστανται. Ωστόσο το ζητούμενο δεν είναι -μόνο- η απόδοση ευθυνών, αφού αυτές εξάγονται από τα επιστημονικά δεδομένα και τις μετρήσεις, όσο η κατανόηση οτι η Γη -στις Κανονικές Συνθήκες που έχουμε αναφέρει- δεν μπορεί πλέον να αποτελεί πεδίο εκμετάλλευσης καμίας χώρας, ούτε να υποβάλλεται στον τρόπο διαχείρισης της οικονομίας του δυτικού πολιτισμού.

Οι κλιματικές αλλαγές, εκτιμάται οτι προκαλούν 150.000 θανάτους ετησίως.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει καταγράψει τους θανάτους εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής για το έτος 2000[4]. Τονίζει οτι η υγεία των πληθυσμών όλων των χωρών κινδυνεύει από την κλιματική αλλαγή και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και της μόλυνσης των υδάτων και του αέρα[5] και προτρέπει το Πλαίσιο του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC) να μεριμνήσει για την σημαντικότερη από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, αυτήν που υφίσταται η ανθρώπινη υγεία, με δράσεις που να αφορούν στον περιορισμό των εκπομπών, στην επάρκεια σε πόσιμο νερό και ενέργεια και στην ισότητα στην παροχή υπηρεσιών υγείας[6].

Οι απεικόνιση των εκπομπών CO2 στον παγκόσμιο χάρτη[7] αφορούν το έτος 2005 και η σύγκρισή του με αυτόν του ΠΟΥ, καθιστά προφανές οτι οι περιοχές που πλήττονται δεν είναι οπωσδήποτε αυτές που συμβάλλουν περισσότερο στο φαινόμενο, χωρίς να υπάρχει όμως καμμία βεβαιότητα οτι είναι και θα παραμείνουν απρόσβλητες. Αυτό που συμβαίνει είναι οτι διαθέτουν τα οικονομικά μέσα για την διαχείριση των καταστροφών, όπως π.χ. οι ΗΠΑ μετά το πλήγμα τους από τον τυφώνα Σάντυ και θα είναι ίσως το οικονομικό κόστος ο παράγοντας που -ίσως, πάλι- θα τις οδηγήσει σε αναθεώρηση των πολιτικών τους για το περιβάλλον.

Η υπερθέρμανση του πλανήτη και η κλιματική αλλαγή μας αφορά όλους.

ΘΑΝΑΤΟΙ ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ
 deaths WHO

ΠΗΓΗ: World Health Organization[8]

Εκπομπές CO2 παγκοσμίως έτους 2005 από ορυκτά καύσιμα και άλλες ανθρωπογενείς εκπομπές[9]

                               (εκτός αεροπλοΐας και οργανικών εκπομπών άνθρακα)

co2_map_big

ΠΗΓΗ: EDGAR (European Commission)

 

Στην Ρωσία ο ακραίος καύσωνας του 2010 έχει υπολογιστεί οτι στοίχισε την ζωή σε 55.000 ανθρώπους, επέφερε μείωση στις αγροτικές σοδειές κατά 25%, προκάλεσε πυρκαγιές σε περισσότερα από 10.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα (2,5 εκατομ. στρέμματα) και οικονομικές απώλειες περίπου 15 δις δολαρίων (1% του ΑΕΠ).

Τέτοιας έντασης καύσωνες θα εμφανίζονταν μια φορά στην διάρκεια περίπου δύο αιώνων σε περιοχές όπως η Ευρώπη και οι ΗΠΑ, αν δεν συνέβαινε η κλιματική αλλαγή.

Παρατηρήσεις δείχνουν ότι έχει δεκαπλασιαστεί από το 1950 η επιφάνεια του πλανήτη που πλήττεται από ακραία ζέστη και έχουν αυξηθεί κατακόρυφα οι περιοχές που πλήττονται από ξηρασίες.

Το  2012, η ξηρασία στις ΗΠΑ η οποία ήταν η σοβαρότερη από την δεκαετία του 1950 επηρέασε το 80% των γεωργικών εκτάσεων. Υπολογίζεται οτι από το 1980, η παγκόσμια παραγωγή καλαμποκιού και σιταριού έχουν μειωθεί αισθητά σε σύγκριση με σενάρια που δεν περιλαμβάνουν την κλιματική αλλαγή.

Εκτιμήσεις δείχνουν επίσης οτι μια αύξηση 4°C, θα έχει ως αποτέλεσμα την έλλειψη νερού σε περιοχές της βόρειας και ανατολικής Αφρικής, στην νότια Ευρώπη, την Μέση Ανατολή και την Νότια Ασία.

Ποταμοί όπως ο Γάγγης και ο Νείλος όπου κυριαρχούν μουσώνες, θα αντιμετωπίσουν δυσμενείς μεταβολές στον όγκο των υδάτων ενώ εκτιμάται μείωση περίπου 40% των υδάτων του Δούναβη, του Μισσισσιππή και του Αμαζονίου.

Μεταβολές των οικοσυστημάτων, πυρκαγιές και μαρασμός των δασών θεωρούνται πολύ πιθανότερες ενώ οι καύσωνες και οι ξηρασίες θα επιβαρύνουν την θνησιμότητα και την εξαφάνιση ορισμένων ειδών.

Συγκεκριμένες καλλιέργειες όπως το καλαμπόκι, η σόγια, το σιτάρι και το βαμβάκι σε ΗΠΑ, Αυστραλία, Ινδία, Αφρική και ανατολική Ευρώπη, μπορούν να κινδυνεύσουν στις καιρικές συνθήκες που θα επικρατήσουν εξαιτίας της αύξησης της θερμοκρασίας.

Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας εγκυμονεί κινδύνους για τις καλλιέργειες και για τους κατοίκους σε δέλτα ποταμών και πεδινές περιοχές κοντά σε ακτές όπως στην Αίγυπτο, στο Μπαγκλαντές, στο Βιετνάμ, σε ακτές της Αφρικής αλλά και στην Ολλανδία.[10]

Φυσικά οικοσυστήματα τα οποία βρίσκονται στις αρκτικές και ορεινές περιοχές της Ευρώπης ή σε παράκτιες ζώνες της Βαλτικής και της Μεσογείου ήδη αντιμετωπίζουν τις επιπτώσεις των υψηλών θερμοκρασιών και των μειωμένων βροχοπτώσεων και λόγω της αργής προσαρμογής τους στις κλιματικές μεταβολές, κινδυνεύουν περισσότερο.[11]

ποσοτική ανάλυση των θανάτων και των υλικών ζημιών από καιρικά φαινόμενα όπως καταιγίδες, πλημμύρες, καύσωνες, δείχνουν οτι στην περίοδο 1992-2011, οι χώρες που επλήγησαν περισσότερο ήταν η Ονδούρα, η Βιρμανία και η Νικαράγουα και ακολουθούν το Μπαγκλαντές, η Αϊτή και το Βιετνάμ.

Το 2011, τις μεγαλύτερες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές και σε υποδομές υπέστησαν:

Η Ταϊλάνδη με 892 θανάτους και ζημίες περίπου 75 εκατομμυρίων δολαρίων από πλημμύρες, η Καμπότζη (247 νεκροί και κόστος 1 εκατομ.) όπου ισχυρές βροχοπτώσεις προκάλεσαν πλημμύρες και το Πακιστάν (585 νεκροί) που είχε ήδη πληγεί το 2010 από τις χειρότερες πλημμύρες στην ιστορία του και υπέστη το 2011 ισχυρούς μουσώνες -όλες χώρες στην Νότια-Νοτιοανατολική Ασία.

Ακολούθησαν το Ελ Σαλβαδόρ με 35 νεκρούς και υλικές ζημιές 600.000 δολαρίων, οι Φιλιππίνες  με 1.659 θανάτους και 1,73 εκατομ. ζημιές και η Βραζιλία όπου πέθαναν 1.013 άτομα και υπέστη ζημιές 500.000 δολαρίων από τις χειρότερες πλημμύρες και κατολισθήσεις στην ιστορία της.

Οι χώρες που αντιμετώπισαν τις σημαντικότερες ζημίες είναι στην πλειοψηφία τους μη ανεπτυγμένες ή αναπτυσσόμενες.

Συνολικά στην περίοδο 1992-2011, πέθαναν περίπου 530.000 άνθρωποι από 15.000 ακραία καιρικά φαινόμενα, ενώ οι υλικές ζημιές υπολογίζονται σε 2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια.[12]

http://germanwatch.org/en/download/7170.pdf

[Ο πίνακας αφορά το διάστημα 1992-2011 και κατατάσσει τις χώρες σύμφωνα με τον Δείκτη Κλιματικού Κινδύνου (CRI) ο οποίος προκύπτει από τον αριθμό των θανάτων και το κόστος των υλικών ζημιών και δείχνει σε ποιό βαθμό είναι εκτεθειμένες και τρωτές σε ακραία καιρικά φαινόμενα και θα έπρεπε να είναι προετοιμασμένες για συχνότερα και σοβαρότερα περιστατικά στο μέλλον.]

ΠΗΓΗ: Germanwatch

 

  Ακραία μετεωρολογικά φαινόμενα, οι επιπτώσεις τους και ο βαθμός υπαιτιότητας της κλιματικής αλλαγής. [13]

Περιοχή (Έτος)   Μετεωρολογικό Ακραίο   Φαινόμενο Υπαιτιότητα κλιματικής αλλαγής    Επιπτώσεις Κόστος 
Νότια Ευρώπη (2007) Το θερμότερο καλοκαίρι στην Ελλάδα   από το 1891 Μέση Καταστροφικές πυρκαγιές
Ανατολική ΜεσόγειοςΜέση Ανατολή (2008) Το ξηρότερο καλοκαίρι από το 1902 Υψηλή Σημαντική καταστροφή της παραγωγής   σιτηρών
Βικτώρια-Αυστραλία (2009) Καύσωνας-Πολλές καταγεγραμμένες   υψηλές θερμοκρασίες (32-154 έτη δεδομένων) Μέση Οι χειρότερες πυρκαγιές173 θάνατοι, 3.500 κατεστραμμένα σπίτια
Δυτική Ρωσία (2010) Το θερμότερο καλοκαίρι από το 1500 Μέση 500 πυρκαγιές κοντά στην Μόσχα,   μείωση αγροτικής παραγωγής κατά 25%, 55.000 θάνατοι, 15εκ$ ζημιές
Πακιστάν (2010) Υψηλές βροχοπτώσεις Χαμηλή-Μέση Οι χειρότερες πλημμύρες στην ιστορία, 3.000 θάνατοι,   επιπτώσεις σε 20εκ ανθρώπους
Κολομβία (2010) Οι υψηλότερες βροχοπτώσεις από την καταγραφή του το 1969 Χαμηλή-Μέση 47 νεκροί, 80 αγνοούμενοι
Δυτικός Αμαζόνιος (2010) Ξηρασία, η χαμηλότερη στάθμη υδάτων στον Ρίο Νέγκρο Χαμηλή Περιοχή με ιδιαίτερα αυξημένη   θνησιμότητα των δέντρων που εκτείνονται σε 3,2 εκ χλμ
Δυτική Ευρώπη (2011) Η θερμότερη και ξηρότερη άνοιξη στην   Γαλλία από το 1880 Μέση Μείωση συγκομιδής σιτηρών κατά 12%
4 πολιτείες των ΗΠΑ (Τέξας,Οκλαχόμα,Νέο   Μεξικό,Λουιζιάνα) (2011) Οι υψηλότερες θερινές θερμοκρασίες   και ξηρασία από το 1880 Υψηλή Πυρκαγιές έκαψαν 3 εκ στρέμματα
ΗΠΑ (2012) Ιούλιος, θερμότερος μήνας από το   1895 και εξαιρετική ξηρασία Μέση Απότομη αύξηση τιμών των τροφίμων εξαιτίας καταστροφών   στις καλλιέργειες

Η Ελλάδα έχει καταγραφεί ως θύμα ακραίου καύσωνα που είχε ως αποτέλεσμα τις πυρκαγιές που κατέκαψαν τεράστιες εκτάσεις το 2007 και στις οποίες χάθηκαν ανθρώπινες ζωές και καταστράφηκαν περιουσίες και φυσικός πλούτος. Δυστυχώς δεν ήταν οι τελευταίες.

greece-fires-image-NASA

ΠΗΓΗ: NASA[14] πυρκαγιές στην Ελλάδα, 25 Αυγούστου 2007

  

 


[1]   United Nations Environment Programme (UNEP) http://www.unep.org/disastersandconflicts/ (3.5.2013)

[4]   World Health Organization (WHO) – UNEP http://www.who.int/heli/risks/climate/climatechange/en/index.html (3.5.2013)

[7]   European Commission-Emission Database for Global Atmospheric Research (EDGAR) http://edgar.jrc.ec.europa.eu/part_CO2.php (3.5.2013)

[12]  Global Climate Risk Index-Germanwatch http://germanwatch.org/en/download/7170.pdf (6.5.2013)

Advertisements

Comment here....

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s