Καίγεται το σπίτι μας


Advertisements

Ε2. Εναλλακτικές επιλογές για την μείωση εκπομπών CO2 #2


Δέσμευση και Αποθήκευση Άνθρακα (CCS) 

Η μέθοδος CCS, είναι η διαδικασία δέσμευσης των εκπομπών CO2 στην πηγή από όπου αυτές θα διέφευγαν στην ατμόσφαιρα και η διοχέτευσή τους επιτόπου, μέσω αγωγών ή με μεταφορικά μέσα, σε αποθηκευτικούς χώρους, δηλαδή φυσικούς υπόγειους γεωλογικούς σχηματισμούς, όπως απεικονίζεται πιο κάτω. Η εφαρμογή της διαδικασίας, απαιτεί εξοπλισμό και προσαρμογή των μονάδων παραγωγής που εκπέμπουν CO2, δίκτυο μεταφοράς και πρόβλεψη για κατάλληλους αποθηκευτικούς χώρους. Η διοχέτευση CO2 στο υπέδαφος χρησιμοποιείται από την δεκαετία του 1970 ως μέθοδος «ενισχυμένης ανάκτησης πετρελαίου», δηλαδή για την αύξηση της ποσότητας του αντλούμενου καυσίμου[1].

 Της μεθόδου CCS υπεραμύνονται φορείς -όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άνθρακα και Λιγνίτη (Eurocoal)[2]– και ιδιωτικές ή κρατικές πετρελαϊκές και άλλες εταιρίες, ως πιο συμφέρουσα από άποψη κόστους τεχνολογία που επιτρέπει την  συμμόρφωση προς τις εκάστοτε νομοθεσίες μείωσης των εκπομπών CO2 στα πλαίσια λειτουργίας business as usual, δηλαδή χωρίς την υποχρέωση μείωσης της χρήσης ορυκτών καυσίμων.

 Πολυεθνικές εταιρείες όπως οι αμερικανικές  Exxon Mobil[3] και Chevron[4], η ολλανδική Royal Dutch Shell Plc, η νορβηγική Statoil ASA (STL), η γαλλική Alstom SA (ALO), η σουηδική Vattenfall -που αναφέραμε πιο πάνω- και πολλές άλλες, κάνουν χρήση της μεθόδου και παράλληλα πραγματοποιούν νέες επενδύσεις σε μονάδες παραγωγής ενέργειας σε ΗΠΑ, Καναδά και Ευρώπη, στις οποίες ενσωματώνουν την συγκεκριμένη τεχνολογία.

image002                      

 ΠΗΓΗ: Intergovernmental Panel on Climate Change

 

 Το Παγκόσμιο Ινστιτούτο Δέσμευσης και Αποθήκευσης Άνθρακα, παρουσιάζει 75 ενεργές μονάδες CCS διεθνώς το 2012, από τις οποίες 24 βρίσκονται στις ΗΠΑ, 21 στην Ευρώπη, 11 στην Κίνα, 8 στον Καναδά και οι υπόλοιπες σε όλες τις περιοχές και τις ηπείρους, εκτός της Νοτίου Αμερικής όπου ωστόσο μελετάται η δυνατότητα εγκατάστασής τους[5].

 Οι εταιρίες διατείνονται οτι η μέθοδος είναι ασφαλής, ενώ παράλληλα διαβεβαιώνουν τους μετόχους τους οτι είναι κερδοφόρα, ωστόσο οι υπόγειες αποθήκες ενέχουν τον κίνδυνο των διαρροών είτε προς την επιφάνεια, είτε προς υδροφόρους ορίζοντες εξαιτίας, τόσο ανθρώπινου λάθους όσο και σεισμών ή άλλων γεωλογικών φαινομένων, με τον ίδιο τρόπο που έχουν αποβεί θανατηφόρα τα εργοστάσια πυρηνικής ενέργειας. Επίσης, η μεταφορά μέσω δικτύου σωληνώσεων, όταν δεν είναι δυνατή η αποθήκευση στην περιοχή όπου λειτουργεί μια μονάδα που εκπέμπει CO2, ενέχει επιπλέον κίνδυνο διαρροών.

Η Οδηγία 2009/31/ΕΕ/23.4.2009 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, «θεσπίζει το νομικό πλαίσιο για την περιβαλλοντικά ασφαλή γεωλογική αποθήκευση του CO2, ως συμβολή στην μάχη εναντίον της κλιματικής αλλαγής» και προβλέπει οτι «ο σκοπός της περιβαλλοντικά ασφαλούς γεωλογικής αποθήκευσης CO2 είναι ο διαρκής περιορισμός του CO2 με τέτοιο τρόπο ώστε να αποτρέψει και, όπου είναι δυνατόν, να εξαλείψει κατά το δυνατόν αρνητικά φαινόμενα και οποιοδήποτε κίνδυνο για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία.»

 Επίσης σύμφωνα με την ίδια Οδηγία, οι χώρες-μέλη, αν και εφόσον επιτρέψουν την εφαρμογή της μεθόδου σε εδάφη τους, αφού εξετάσουν τις πιθανότητες να είναι ενεργειακά εκμεταλλεύσιμα σύμφωνα με τις πολιτικές της ΕΕ για την ενεργειακή επάρκεια, θα πρέπει να παρέχουν  στους πολίτες τους περιβαλλοντικές πληροφορίες για την γεωλογική αποθήκευση και να λαμβάνουν υπ’ όψιν τους τις γεωλογικές ιδιαιτερότητες όπως η σεισμικότητα, δηλαδή «εάν υπό τις προτεινόμενες συνθήκες χρήσης δεν υπάρχει σημαντικός κίνδυνος διαρροής και εάν δεν υφίστανται σημαντικοί κίνδυνοι για το περιβάλλον και την υγεία.» [6]

Οι συγκεκριμένες εγκαταστάσεις, μετά το οριστικό κλείσιμό τους, βρίσκονται επί 20 χρόνια υπό την ευθύνη της εταιρίας λειτουργίας τους όσον αφορά τους ελέγχους και την ασφάλειά τους και στην συνέχεια, υπό προϋποθέσεις ασφαλείας, περνούν στην ευθύνη, την δικαιοδοσία και στην υποχρέωση ελέγχου των Αρμόδιων Αρχών[7], δηλαδή κρατικών φορέων, καθεστώς το οποίο θεωρείται ελαστικό και δελεαστικό από εταιρίες εκτός ΕΕ[8], αφού περιορίζει σε σχετικά βραχυπρόθεσμο ορίζοντα την ευθύνη των εταιριών.

Η αποθήκευση στο υπέδαφος των ωκεανών έχει κριθεί περιβαλλοντικά επισφαλής σύμφωνα με μελέτες και έχει απαγορευτεί από τις διεθνείς συνθήκες για την διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος (Λονδίνου και OSPAR)[9]. Η απαγόρευση ενισχύει τις αμφιβολίες σχετικά με την ασφάλεια της μεθόδου, η οποία παρουσιάζει έντονες ομοιότητες με την απόρριψη πυρηνικών αποβλήτων στους ωκεανούς μέχρι το 1993 οπότε απαγορεύτηκε, χωρίς αυτό να σημαίνει οτι δεν παραβιαζόταν, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα υγείας στους κατοίκους της Σομαλίας και καταστροφές στα παράλιά της[10].

 Με την μέθοδο αυτή, κυριολεκτικά θάβεται το πρόβλημα των εκπομπών CO2 οι οποίες παραμένουν στα ίδια επίπεδα -αν δεν αυξάνονται- και απομένει στο μέλλον να φέρει στην επιφάνεια τα περιβαλλοντικά προβλήματα που θα έχουν δημιουργηθεί εξαιτίας της εφαρμογής της.

Επίσης διαλευκαίνεται το «μυστήριο» των χαμηλών εκπομπών κάποιων βιομηχανικών χωρών της Ευρώπης, ενώ παράλληλα ελλοχεύει ο κίνδυνος να μετατραπούν τα εδάφη όσων χωρών το επιτρέψουν -για οικονομικούς ή πολιτικούς λόγους-, σε αποθήκες αποβλήτων CO2, με άγνωστες και μη προβλέψιμες συνέπειες.

Εξοικονόμηση ενέργειας

Εναλλακτικά των πολιτικών που ήδη αναφέραμε και στην πορεία της προς τον εκσυγχρονισμό -σύμφωνα με τις στρατηγικές που έχει εκπονήσει-, η ΕΕ εξετάζει μέσω των Προγραμμάτων Δράσης για την Εθνική Ενεργειακή Αποδοτικότητα (NEEAP), τις δυνατότητες να μειωθεί η κατανάλωση ενέργειας στα κράτη μέλη με κατάλληλη οργάνωση του δημόσιου τομέα. Τα προγράμματα αυτά θέτουν ως στόχο την μείωση της κατανάλωσης κατά 9% μέχρι το 2016, ενώ «αρμόδιοι φορείς των χωρών μελών υποχρεούνται να προωθήσουν τον στόχο με οικονομικά αποδοτικούς τρόπους» [11].

Στην αξιολόγηση της προόδου για το 2012 στην οποία εξετάστηκε το κυβερνητικό πλαίσιο και οι πολιτικές σε διάφορους τομείς (δημόσιο, μεταφορές, κτήρια, συσκευές, βιομηχανία και τριτογενής τομέας), οι έλληνες ειδικοί που συμμετείχαν, κρίνουν οτι η Ελλάδα, στην βάση ενός «βέλτιστου» πακέτου πολιτικών, παρουσιάζει μέτρια πρόοδο στις «ενεργειακά αποδοτικές πολιτικές»[12] και
σύμφωνα με τον πίνακα, βρίσκεται στην 16η θέση μεταξύ των 27 χωρών μελών της ΕΕ.

Θετικό παράδειγμα στις αποτελεσματικές πολιτικές αποτελεί η Δανία, η οποία βρίσκεται στην 2η θέση και σύμφωνα με την αξιολόγηση έχει λάβει βασικά μέτρα στα πλαίσια των οποίων οι εταιρίες ενέργειας πρέπει να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων για την ενεργειακή αποτελεσματικότητα μέσω υποχρέωσης για εξοικονόμηση ενέργειας. Επιπλέον, το Ταμείο Εξοικονόμησης Ενέργειας της χώρας, παρέχει κρατική χρηματοδότηση για ενεργειακή αποδοτικότητα, σε νοικοκυριά, στον δημόσιο τομέα και σε επιχειρήσεις, ενώ υπάρχουν μέτρα αυξημένης φορολόγησης για πηγές ενέργειας που βασίζονται στα ορυκτά καύσιμα. 

Η 1η Φινλανδία χρησιμοποίησε αποτελεσματικές πολιτικές στα δημόσια κτήρια και μεταξύ άλλων μέτρων που εφάρμοσε είναι η συμφωνία με την τοπική αυτοδιοίκηση η οποία είναι αρμόδια για τον έλεγχο, τις λογιστικές αξιολογήσεις και την οικονομική υποστήριξη επενδύσεων στην οικονομία ενέργειας. Το πακέτο των πολιτικών της Φινλανδίας περιλαμβάνει αυστηρά πρότυπα χαμηλής κατανάλωσης ενέργειας σε παλαιότερα και νεόκτιστα κρατικής ιδιοκτησίας κτήρια[13].

 image002

 ΠΗΓΗ: Energy Efficiency Watch

 Οι υπεύθυνοι του προγράμματος NEEAP όσο και οι έρευνες των ειδικών που συμμετείχαν, υποδεικνύουν οτι η Ελλάδα δεν έχει ούτε φιλόδοξη, ούτε καινοτόμα πολιτική για την ενεργειακή αποτελεσματικότητα[14] και καταγράφουν την έλλειψη μακροχρόνιων στρατηγικών και πρωτοβουλιών της Ελλάδας, η οποία σε όλους τους τομείς ακολουθεί την τακτική «συμμόρφωσης», είτε ιδρύοντας υπηρεσίες και φορείς, είτε υιοθετώντας και -στο μέτρο του δυνατού- εφαρμόζοντας  τις οδηγίες της ΕΕ, όπως επιβεβαιώνει η απάντηση του αρμόδιου του ΥΠΕΚΑ:

«Δεν έχουν μπει ακόμα στόχοι. Υπάρχουν οι δεσμεύσεις της ΕΕ. Αυτές έχουμε. Η Ελλάδα είναι υπέρ μιας συνεκτικής και φιλόδοξης συμφωνίας για την 2η περίοδο [του Πρωτοκόλλου του Κυότο]. Έχει αποφασιστεί οτι θα γίνει αλλά δεν έχουν μπει στόχοι και διαδικασίες.»

 Οι προοπτικές να γίνει η Ελλάδα πρωτοπόρος στον εκσυγχρονισμό και στην εφαρμογή μέτρων για την εξοικονόμηση ενέργειας ειδικότερα και προς ένα καινοτόμο και λαμπρό μέλλον στον τομέα της πρόληψης και προστασίας από την κλιματική αλλαγή γενικότερα, διαγράφονται αβέβαιες. Η παγκόσμια τάση αλλά κυρίως οι πολιτικές της ΕΕ, θα ορίσουν τα πλαίσια μέσα στα οποία θα υποχρεωθεί να δράσει. Στα παγκόσμια, όπως και στα εσωτερικά -καταστροφικά- φαινόμενα που έχει να διαχειριστεί,  θα μπορούσαν να δραστηριοποιηθούν και να δώσουν τον «τόνο» οι κάτοικοί της, ως άμεσα ενδιαφερόμενοι και θιγόμενοι και το ίδιο βέβαια έχουν την δυνατότητα να πράξουν οι κάτοικοι όλου του πλανήτη.

Η ενημέρωση, η αφύπνιση και η παιδεία, αποτελούν το διαχρονικό και συμπαγές υπόβαθρο για την πρόοδο σε οποιονδήποτε τομέα και είναι η καλλιέργειά τους ή, αντίθετα, ο αποκλεισμός τους που δημιουργούν τις στατιστικές και ποιοτικές διαφοροποιήσεις. Ωστόσο, όταν πρόκειται για προβλήματα πανανθρώπινα, όπως η κλιματική αλλαγή, η έννοια της παγκοσμιοποίησης μπορεί να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων και να εξυπηρετήσει το ουσιαστικό κέρδος το οποίο είναι οι άνθρωποι και η ποιότητα ζωής τους, αν όχι η επιβίωσή τους, όχι πλέον με τα πρότυπα και τους όρους που θέτει ένα ποσοστό του πληθυσμού της Γης και τα οποία δημιουργούν ανάγκες, κόστος και απώλειες για όλους.


[11]  Energy Efficiency Watch http://www.energy-efficiency-watch.org/  (20.5.2013)    

Ε2. Εναλλακτικές επιλογές για την μείωση εκπομπών CO2 #1


Η δραστική και αποτελεσματική μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν φαίνεται πιθανή στο άμεσο μέλλον, αφού μεταξύ της απρόσκοπτης βιομηχανικής παραγωγής και της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, οι ανεπτυγμένες χώρες σαφώς επιλέγουν την πρώτη, αναζητώντας ταυτόχρονα μεθόδους μείωσης των εκπομπών CO2 οι οποίες να λαμβάνουν υπ’ όψιν την σχέση κόστους-κέρδους, τον παγκόσμιο ανταγωνισμό και τα ενεργειακά τους αποθέματα.

Οι αναπτυσσόμενες βιομηχανικά χώρες από την πλευρά τους, στον αγώνα τους να γίνουν ανταγωνιστικές και υπολογίσιμες σε επίπεδο επιρροής και διασφάλισης της δύναμης και των οικονομικών συμφερόντων τους, τελικά λειτουργούν αρνητικά -σε εκβιαστικό βαθμό- για τις ειλημμένες και μελλοντικές δεσμεύσεις των ανεπτυγμένων.

 Η κλιματική αλλαγή δεν είναι η πρώτη περιβαλλοντική πρόκληση που χρειάζεται να αντιμετωπίσει η Γη, οι άνθρωποι και η τεχνολογία. Έρευνες διεξάγονται εδώ και δεκαετίες, είτε για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης ιδιαίτερα των αστικών περιοχών, είτε για την προστασία της στιβάδας του όζοντος από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 -φαινόμενα που επίσης συνδέονται με την υπερθέρμανση του πλανήτη- και από το 1997 για την κλιματική αλλαγή.

 Οι ανανεώσιμες, βιώσιμες και περιβαλλοντικά συμβατές μορφές ενέργειας αποτελούν την εναλλακτική λύση ώστε να ικανοποιούνται οι ανάγκες και η ζήτηση ενώ δεν θα εντείνεται το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Καλύπτουν ήδη το 20% της παγκόσμιας παραγωγής ηλεκτρισμού και το 13% σε βασική κατανάλωση ενέργειας, με το μεγαλύτερο ποσοστό να χρησιμοποιείται στις αναπτυσσόμενες χώρες (47% στην Αφρική) [1] αλλά και σε ανεπτυγμένες που χρησιμοποιούν σε μεγάλη κλίμακα ΑΠΕ, όπως οι ευρωπαϊκές Σουηδία, Λιθουανία, Φινλανδία και Πορτογαλία[2].

 Επειδή τα στοιχεία κρύβουν σε μερικές περιπτώσεις περισσότερα από όσα απεικονίζουν, η Σουηδία εμφανίζεται μεν στις καλύτερες θέσεις όσον αφορά στις εκπομπές CO2, στην διάδοση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στις πολιτικές που εφαρμόζει, όπως φαίνεται και στην κατάταξη για το 2013 (Παράρτημα VI), ωστόσο η σουηδική κρατική εταιρία παραγωγής ενέργειας Vettenfall[3] χρησιμοποιεί λιγνίτη, περιλαμβάνεται στις 30 πιο ρυπογόνες της Ευρώπης με τρείς μονάδες της που λειτουργούν στην Γερμανία ενώ οι εκπομπές CO2 του εργοστασίου που λειτουργεί στο εσωτερικό της, είναι διπλάσιες από τις συνολικές εκπομπές της χώρας. Επίσης θεωρείται οτι εάν στις εγχώριες εμπομπές συνυπολογίζονταν με εκείνες των χωρών όπου ενεργοποιείται η εταιρία, η Σουηδία θα βρισκόταν στις κορυφαίες χώρες σε κατά κεφαλήν εκπομπές CO2[4].
Ασφαλώς δεν αποτελεί την μοναδική περίπτωση υποκριτικής πολιτικής χωρών, εταιριών ή θεσμικών οργάνων, όπως είδαμε στην περίπτωση των «ενσωματωμένων» ρύπων της Βρετανίας, των δανείων που χορηγεί η γερμανική τράπεζα KfW και άλλων περιπτώσεων που θα δούμε στην συνέχεια.

(VI)

image002

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ)

 Ως ανανεώσιμες, νοούνται οι πηγές ενέργειας οι οποίες μπορούν να ανατροφοδοτούν την παραγωγή τους χωρίς να καταναλώνουν επιπλέον καύσιμο. Οι κυριότερες χρησιμοποιούμενες μέθοδοι είναι:

  • Αιολική ενέργεια. Η παραγωγή προέρχεται από την κίνηση ανεμογεννητριών οι οποίες μετατρέπουν τα ρεύματα αέρα σε ενέργεια. Θεωρείται κατάλληλη για παροχή ενέργειας σε μη αστικές ή αγροτικές περιοχές, ενώ έχει ως προαπαιτούμενο την κίνηση ανέμων στην περιοχή και τις εκτάσεις για την εγκατάσταση ανεμογεννητριών, οι οποίες μπορούν να τοποθετηθούν και μέσα στην θάλασσα, κοντά σε παράλια, προκειμένου να επιτυγχάνεται μέγιστη εκμετάλλευση των ανέμων.

Το σημαντικότερο μειονέκτημα που παρουσιάζει είναι οτι δεν αποθηκεύεται και ως εκ τούτου υπάρχει το ενδεχόμενο να μην συμπίπτει χρονικά η ζήτηση ενέργειας με την κίνηση των ανέμων[5], ωστόσο πιστεύεται οτι θεωρητικά υπάρχει η δυνατότητα να παράγει 40 φορές την τρέχουσα ζήτηση σε ηλεκτρική ενέργεια[6]. Στην Ελλάδα, μέχρι το τέλος του 2012, η αιολική ενέργεια παρείχε 1.749 MW (Megawatts), δηλαδή το 6% της συνολικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, έναντι 7% της ΕΕ και 16% της Ισπανίας, 17% της Πορτογαλίας και 6% της Κύπρου –χωρών της Μεσογείου[7].

  •  Υδροηλεκτρική ενέργεια. Παράγεται από την παροχέτευση υδάτων των ποταμών κυρίως, -με αξιοποίηση της ροής και της πτώσης τους ή μέσω φραγμάτων- αλλά και της θαλάσσιας κίνησης σε τουρμπίνες οι οποίες μετατρέπουν την ροή και την δύναμή τους σε  ηλεκτρική ενέργεια[8].

Θεωρείται πηγή χαμηλού κόστους και μέχρι το 2010, παρείχε το 16,1% της παγκόσμιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, ωστόσο επικρίνεται για την παρέμβαση που απαιτείται στην ροή των ποταμών και των οικοσυστημάτων τους, όσο και για τα μεγάλης κλίμακας έργα που απαιτούνται για την κατασκευή υδροηλεκτρικών φραγμάτων[9], ζήτημα που έχει ανακύψει και στην Ελλάδα με τα έργα της εκτροπής του Αχελώου.

Στην Ελλάδα λειτουργούν 15 υδροηλεκτρικοί σταθμοί ισχύος 62,90 MW σύμφωνα με στοιχεία της ΔΕΗ Ανανεώσιμες[10], οι οποίοι παρήγαγαν το 2010, το 12% της ηλεκτρικής ενέργειας[11].

  • Ηλιακή ενέργεια. Χρησιμοποιεί την ηλιακή ακτινοβολία για την παραγωγή θέρμανσης και ηλεκτρισμού, η οποία συλλέγεται μέσω φωτοβολταϊκών ηλιακών συλλεκτών ή μηχανών θερμότητας και μετατρέπεται σε θερμική ή μηχανική και τέλος σε ηλεκτρική ενέργεια. Προς το παρόν παρέχει μόνο το 1% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας, ωστόσο η σχετική τεχνολογία εξελίσσεται και το κόστος μειώνεται, οπότε αναμένεται περαιτέρω εξάπλωση της χρήσης της[12].

Στην Ελλάδα, η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, η συνολική ισχύς των οποίων ανέρχεται το 2013 σε 1.836 MW[13], αυξήθηκε το 2012 πάνω από τις προσδοκίες, ως αποτέλεσμα των κινήτρων μέσω επιδοτήσεων, τα οποία όμως αναμένεται να μειωθούν ή να καταργηθούν (σύμφωνα και με τον εκπρόσωπο του ΥΠΕΚΑ, όπως θα δούμε) και στα πλαίσια της αύξησης της τιμής των καυσίμων και την μείωσης των τιμών των συλλεκτών. Η αύξηση της παραγωγής ηλιακής ενέργειας ωστόσο λειτούργησε αρνητικά για το ισοζύγιο της αγοράς ενέργειας, των χρηματοδοτήσεων ΑΠΕ και των κρατικών εσόδων[14].

  • Βιομάζα. Πρόκειται για φυτικό υλικό το οποίο μέσω της φωτοσύνθεσης αποθηκεύει την ηλιακή ενέργεια και αναπαράγεται απεριόριστα. Ο ορθολογικός και αποτελεσματικός τρόπος χρήσης της όσο και τα αποτελέσματα κόστους-απόδοσης έχουν αμφισβητηθεί στις ΗΠΑ. Επίσης επικρίνεται επειδή η καύση της παράγει CO2 εξίσου με τα ορυκτά καύσιμα ωστόσο οι υποστηρικτές της προβάλλουν το επιχείρημα οτι δεν πρόκειται για «νέο άνθρακα» αλλά για ανακύκλωση της ποσότητας που είχαν απορροφήσει τα φυτά κατά την φωτοσύνθεση. Παράγεται από καύση φυτικών και ζωικών υπολειμμάτων ή από καλλιέργειες που προορίζονται για χρήση ως βιομάζα[15]. Στην Ελλάδα σύμφωνα με Υπουργική Απόφαση, απαγορεύεται η χρήση βιομάζας για την θέρμανση και την παραγωγή ενέργειας σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη[16].
  • Από την βιομάζα παράγονται βιοκαύσιμα κατάλληλα για τα μεταφορικά μέσα τα οποία χρησιμοποιούνται ευρέως σε ΗΠΑ και Βραζιλία[17], αν και δεν έχουν πείσει τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, ο οποίος ενίσταται στην διάθεση εκτάσεων για την καλλιέργεια μη-παραγωγικών και μη-βρώσιμων φυτών, ενώ προτείνει την παραγωγή βιομάζας από «υποπροϊόντα, απόβλητα και κατάλοιπα»[18]. Βιοκαύσιμα όπως η βιοαιθανόλη και το βιοντίζελ, αποτέλεσαν διεθνώς το καύσιμο κίνησης στις μεταφορές το 2010, σε ποσοστό 2,7%, ενώ η Ελλάδα στα πλαίσια των δεσμεύσεών της, θα πρέπει να αντικαταστήσει τα καύσιμα για τις μεταφορές κατά 10% από βιοκαύσιμα μέχρι το 2020[19].
  • Γεωθερμική ενέργεια. Χρησιμοποιεί την θερμότητα από το εσωτερικό της Γης, η οποία βρίσκει διέξοδο μέσω θερμών πηγών, η εκμετάλλευση των οποίων μπορεί να παράγει ενέργεια. Η Ισλανδία εκμεταλλεύεται την γεωθερμική ενέργεια για την παραγωγή ηλεκτρισμού, ενώ στην Ελλάδα, χρησιμοποιείται σε κυρίως σε θερμοκήπια και ιαματικά λουτρά και σπανιότερα στην θέρμανση κτηρίων.  χρήση και ωκεανογενής από την κίνηση των ωκεάνιων ρευμάτων εξαιτίας της γήινης κίνησης και βαρύτητας και οι δύο σε περιορισμένη κλίμακα και βέβαια με τον περιορισμό της ύπαρξης των απαραίτητων πηγών, η πρώτη ιδιαίτερα στην Ισλανδία και η δεύτερη στην διώρυγα του Παναμά[20].

Η προσαρμογή, οι κατασκευές και οι εγκαταστάσεις που είναι απαραίτητες για την εκμετάλλευση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας απαιτούν επενδύσεις, ενώ η ευρεία διάδοση και η χρήση τους θα προϋπέθεταν την σκόπιμη μείωση της εξόρυξης των ορυκτών καυσίμων επάνω στα οποία έχει δομηθεί η καταναλωτική κοινωνία και από τα οποία χώρες και κολοσσιαίες εταιρίες αποκομίζουν τεράστια, σχεδόν ασύλληπτα κέρδη.

Οι πιθανότητες να εξασφαλίζεται το σύνολο της ενέργειας παγκοσμίως από ανανεώσιμες πηγές είναι χαμηλές στο ορατό μέλλον και εφόσον υπάρχουν εκμεταλλεύσιμα αποθέματα ορυκτών καυσίμων. Έρευνες ωστόσο αποδεικνύουν οτι είναι δυνατόν μέχρι το 2050 να παράγεται το σύνολο της ενέργειας από ΑΠΕ και οτι η αντίθετη πολιτική, απλώς εξαντλεί τον πλανήτη και υπονομεύει την ζωή πάνω σε αυτόν[21]. Στο μεταξύ, γίνονται προσπάθειες εξάπλωσής τους  και ήδη χρησιμοποιούνται στις μισές από τις νέες εγκαταστάσεις.

Η Λατινική Αμερική ήδη συμπεριλαμβάνει κατά 58% τις ΑΠΕ στο ενεργειακό της μείγμα, ενώ οι ΗΠΑ αύξησαν την χρήση ηλιακής ενέργειας κατά 50% και της υδροηλεκτρικής και  αιολικής κατά 25% και ο Καναδάς ο οποίος παράγει το 60% της συνολικής του ενέργειας από υδροηλεκτρικές εγκαταστάσεις, την αύξησε κατά 7%, ενώ διπλασίασε το ποσοστό αιολικής ενέργειας το 2011.

Στην Ευρώπη, το ποσοστό των ΑΠΕ αυξήθηκε κατά 26% , ενώ η Βρετανία παρουσίασε αύξηση 65% και η Ιταλία πενταπλασίασε το ποσοστό της. Δυστυχώς, η Ισπανία φαίνεται να μείωσε το ποσοστό από 33 σε 29%, ως αποτέλεσμα των πολιτικών που οφείλονται στην οικονομική κρίση[22].

Στην Ευρώπη-27 χωρών-μελών οι ΑΠΕ το 2010 αντιπροσώπευαν το 14,3% της κατανάλωσης για θέρμανση, το 19,6% για ηλεκτρισμό και το 4,7% για καύσιμα μεταφορών, ενώ η συνολική συμμετοχή του 12,5% δείχνει επίτευξη κατά 60% του στόχου για το 2020, σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος[23] .

Ας έχουμε υπ’ όψιν οτι κάποια εντυπωσιακά ποσοστά οφείλονται στην πολύ μικρή συμμετοχή των ΑΠΕ στην παραγωγή ενέργειας μέχρι πρότινος (αύξηση 50% μπορεί να σημαίνει οτι το 1% έγινε 1,5), φανερώνουν ωστόσο την τάση και την ανάγκη μείωσης της εξάρτησης από τα -εισαγόμενα- ορυκτά καύσιμα.

Στην Ελλάδα, η φύση έχει παράσχει μεν τα «δώρα» της παρατεταμένης ηλιοφάνειας και των ανέμων, τα οποία προβάλλει ο τομέας του τουρισμού, αλλά εγκαταλείπονται στην σφαίρα του τυχαίου χωρίς να γίνεται μεθοδευμένη προσπάθεια διοχέτευσής τους στην παραγωγή ενέργειας. Όπως είδαμε, η ηλεκτροπαραγωγός ΔΕΗ όσο και το οργανωμένο κράτος, απλώς περιορίζονται στην «συμμόρφωση» προς τις οδηγίες της ΕΕ -όταν αυτό είναι αναπόφευκτο-, αντί να αποφασίζουν στρατηγικές ωφέλιμες για το μέλλον της χώρας, των κατοίκων και του περιβάλλοντος. Η ενέργεια που παράγεται από ΑΠΕ περιορίζεται στο μισό του στόχου για το 2020 και είναι ο αγωγός TAP και οι υδρογονάνθρακες, για την εξόρυξη των οποίων δεν υπάρχει ουδεμία εθνική υποδομή και τεχνολογία, που προβάλλονται ως το μάννα εξ ουρανού και για τους οποίους δρομολογείται η διάθεση μέρους των κεφαλαίων από τα ΕΣΠΑ (2014-2020)[24].

Όπως μας είπε ο υπεύθυνος του ΥΠΕΚΑ[25] για την Ελλάδα: «Τα τελευταία χρόνια έχουμε τρομερή άνοδο των εφαρμογών ΑΠΕ αλλά δεν φτάνουν από μόνες τους να καλύψουν τις ενεργειακές ανάγκες της χώρας. Οι νέες τεχνολογίες έχουν κόστος. Έχουμε ήλιο αλλά τα φωτοβολταϊκά δεν είναι απλή υπόθεση και η εφαρμογή τους και η ανάπτυξή τους προϋποθέτει μια σειρά άλλων ενεργειών. Γίνονται κάποιες προσπάθειες να αναπτυχθούν πάνω σε κτίρια, στο έδαφος στις αγροτικές περιοχές.»

Όσον αφορά στο κόστος σε σχέση με την αντίστοιχη μείωση των δαπανών για ορυκτά καύσιμα, εύστοχα επεσήμανε οτι: «Δυνητικά και στο μέλλον [θα υπάρξει μείωση], αλλά μόνο εφόσον υπάρχει τρομερά μεγάλη εφαρμογή, η οποία όμως προϋποθέτει λεφτά. Είναι ένα κόστος και αυτή την στιγμή συνέχεια μειώνονται τα κίνητρα απόδοσης τα οποία δίνουμε για να βάλει ο κόσμος φωτοβολταϊκά.

Το ξεκίνησε [επιδοτήσεις για ΑΠΕ] η Ισπανία όπου έδιναν κίνητρα για να βάλει ο κόσμος φωτοβολταϊκά αλλά κι αυτοί δεν έχουν πια λεφτά, αρχίζουν λοιπόν και μειώνουν τις τιμές τις οποίες είχαν υποσχεθεί. Υπάρχουν τα προβλήματα της οικονομικής κρίσης τα οποία ταλανίζουν τους πάντες αλλά γίνονται βήματα. Έχει γίνει ανάπτυξη αλλά από μόνη της δεν φθάνει να καλύψει ενεργειακές ανάγκες.»

Tο δε μεγαλεπήβολο πρόγραμμα ΗΛΙΟΣ το οποίο τέθηκε σε ισχύ το 2012[26] και σύμφωνα με τον πρώην υπουργό ΠΕΚΑ Γιώργο Παπακωνσταντίνου θα είχε την δυνατότητα να παράγει 10.000 MW από ηλιακή ενέργεια τα οποία θα εξήγαγε η Ελλάδα προς την Γερμανία[27], μοιάζει με ένα ακόμα «σχέδιο φάντασμα» των ελληνικών κυβερνήσεων το οποίο εγκρίθηκε χωρίς να ληφθούν υπ’ όψιν παράγοντες τους οποίους είχαν επισημάνει φορείς της αγοράς ενέργειας της Γερμανίας[28].

Η μεταφορά ενέργειας κρίθηκε ασύμφορη και όπως μας είπε ο υπεύθυνος του ΥΠΕΚΑ: «Ήταν μια εφαρμογή όπου μπαίνουν φωτοβολταϊκά και θα έπρεπε να πηγαίνει ενέργεια στην Γερμανία. Δεν είναι τόσο απλό, γιατί υπάρχει το θέμα της διανομής, δεν είναι μόνο η παραγωγή. Αυτά είναι καλά, τα φτιάχνεις για να δίνουν στην γύρω περιοχή ώστε να μην έχεις απώλειες. Είναι μου φαίνεται σε μια φάση συζήτησης ακόμα. Μπορεί να γίνει κάποια στιγμή.»

Όντως η όποια πρόοδος έχει σημειωθεί δεν είναι αρκετή, ούτε για τους ανθρώπους -ως καταναλωτές που πληρώνουν το αντίτιμο της ενέργειας και ως πολίτες που πρέπει να έχουν λόγο στις αποφάσεις που αφορούν την υγεία και την ποιότητα ζωής τους-, ούτε για την Γη. 

 

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ Α.Π.Ε. (ΚΑΙ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΗ) ΣΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΟΠΑΡΑΓΩΓΗ   2011

 image001

[Στον χάρτη εμφανίζεται το ποσοστό συμμετοχής των ΑΠΕ στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ανά περιοχές, το 2011]

ΠΗΓΗ: Enerdata

(V)

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ Α.Π.Ε. ΣΤΗΝ ΤΕΛΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΜΕ ΟΜΑΛΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΑΙΟΛΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΖΩΝΗΣ

image001

Οι επιδόσεις δείχνουν ακόμα μια φορά τα υψηλά ποσοστά της Νορβηγίας και της Σουηδίας που βρίσκονται εντός στόχων και δεσμεύσεων, σε αντίθεση με χώρες όπως η Ελλάδα η οποία βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο των 27 χωρών-μελών της ΕΕ.

ΠΗΓΗ: European Environment Agency


[5]  The Encyclopedia of Alternative Energy and Sustainable Living http://www.daviddarling.info/encyclopedia/W/AE_wind_energy.html (26.5.2013)

[6]  Evaluation of global wind power, Cristina L. Archer and Mark Z. Jacobson, 2005 

http://www.stanford.edu/group/efmh/winds/global_winds.html (26.6.2013)

[9]   Worldwatch Institute http://www.worldwatch.org/node/9527 (26.5.2013)

[10]  ΔΕΗ Ανανεώσιμες http://www.ppcr.gr/Energy.aspx?C=%2026 (3.6.2013)

[12]  Worldwatch Institute http://www.worldwatch.org/node/5086 (26.5.2013)

[15]  Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας (ΚΑΠΕ) http://www.cres.gr/kape/energeia_politis/energeia_politis_biomass_kalier_uk.htm (3.6.2013)

[25]  Κυριάκος Ψύχας, Διεύθυνση Ελέγχου Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης και Θορύβου

[26]  ΦΕΚ, Τεύχος Πρώτο, αρ. 70/30.3.2012

Διάσκεψη για την Κλιματική Αλλαγή στην Πολωνία


cop19_533_press

Στην Βαρσοβία, ξεκίνησε την περασμένη Δευτέρα, η 19η Διάσκεψη των Συμβαλλομένων Μερών του Πρωτοκόλλου του Κυότο (COP19/CMP9) της Σύμβασης-Πλαίσιο του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC).
Υπό την σκιά της κλιματικής και ανθρωπιστικής καταστροφής στις Φιλιππίνες από τον τυφώνα Χαϊγιάν, χιλιάδες εκπρόσωποι από τις χώρες μέλη του Πρωτοκόλλου του Κυότο μετέχουν στην Διάσκεψη που θα συνεχιστεί μέχρι τις 22 Νοεμβρίου στο Εθνικό Στάδιο της πόλης.
Ο απεσταλμένος των Φιλιππίνων Ναντέρεφ Σάνο, αναλύθηκε σε δάκρυα στην διάρκεια της ομιλίας του, ενώ ανήγγειλε οτι, σε ένδειξη συμπαράστασης προς τους πληγέντες συμπατριώτες του, θα απέχει από την τροφή στην διάρκεια της διάσκεψης, “μέχρι την ανάδειξη ουσιαστικού αποτελέσματος”, περιλαμβανομένου ενός Πράσινου Κλιματικού Ταμείου, το οποίο θα καταβάλει πόρους στις αναπτυσσόμενες χώρες για να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή.
Οι σύνεδροι χειροκρότησαν όρθιοι τον Σάνο.

Ο στόχος του περιορισμού της ανόδου της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας στους 2°C, μοιάζει όλο και πιο ανέφικτος, δεδομένου οτι, όπως τόνισε και η Εκτελεστική Γραμματέας του UNFCCC Κριστίνα Φιγκέρες στην εισαγωγική ομιλία της, η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα έχει πλησιάσει (και σε κάποιες περιπτώσεις έχει αγγίξει) τα 400 ppm (σωματίδια ανά εκατομμύριο). Το μέγεθος ερμηνεύεται σε 400 σωματίδια CO2, σε κάθε εκατομμύριο σωματιδίων του ατμοσφαιρικού αέρα, το υψηλότερο μετά το 1958. (Α3)

Το περισινό πλήγμα των ανατολικών πολιτειών των ΗΠΑ από τον τυφώνα Σάντυ και οι καταστροφές από τον τυφώνα Μπόφα στις Φιλιππίνες και πάλι, θεωρούνται ως ενδεικτικές καταστροφές που απειλούν την γη και τους κατοίκους της όσο δεν μειώνονται οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου (GHG) τα οποία ευθύνονται για την υπερθέρμανση του πλανήτη. 
Ο Ναντέρεφ Σάνο τόνισε: “Μπορούμε να επανορθώσουμε. Μπορούμε να σταματήσουμε αυτήν την παραφροσύνη εδώ και τώρα.”

Οι ανεπτυγμένες χώρες έχουν αναλάβει δεσμεύσεις για την μείωση των εκπομπών GHG, ωστόσο είναι οι μη ανεπτυγμένες φτωχές χώρες αυτές που υφίστανται τις συνέπειες της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.
Μεταξύ των αναπτυσσομένων χωρών, καταχρηστικά και σύμφωνα με παλαιότερες συνθήκες που δεν έχουν αναθεωρηθεί, περιλαμβάνονται κάποιες από τις πλέον βιομηχανικά ανεπτυγμένες ρυπογόνες χώρες διεθνώς, όπως η Κίνα και η Ινδία.

Ο Υπουργός Περιβάλλοντος της Πολωνίας Μάρσιν Κόρολετς ο οποίος εξελέγη πρόεδρος της Διάσκεψης, κάλεσε σε συλλογική δράση όλους τους συμβαλλόμενους. “Μια χώρα ή μια ομάδα δεν μπορεί να κάνει την διαφορά… όμως ο καθένας μπορεί να προσφέρει κάποιο συστατικό του φαρμάκου”, είπε, επαναλαμβάνοντας στην πραγματικότητα την πάγια έμμεση μομφή προς τις ομάδες χωρών οι οποίες δεν μετέχουν στις συμφωνίες και στους περιορισμούς.

Η ίδια η Πολωνία εξάλλου, βρίσκεται πολύ ψηλά στους δείκτες εκπομπών, ενώ έχει απαιτήσει από την ΕΕ να της παρασχεθεί περισσότερος χρόνος από τις άλλες χώρες μέλη, προκειμένου να συμμορφωθεί με τους στόχους 20/20/20. (Γ3)

Είναι γνωστό όμως και στο πρόβλημα της διαχείρισης της κλιματικής αλλαγής γίνεται τραγικά προφανές, οτι οι οικονομικές και πολιτικές σκοπιμότητες, σπανίως -αν όχι ποτέ- συμπίπτουν με τα ανθρώπινα συμφέροντα και τις ανθρώπινες ζωές.

Στο δελτίο τύπου της Διάσκεψης για την αναγγελία της έναρξης των εργασιών, η UNFCCC “καλεί τις κυβερνήσεις να αξιοποιήσουν τους βασικούς λόγους κινητοποίησης για την κλιματική αλλαγή, σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, επιχειρηματικότητας και κοινωνίας και να σημειώσουν πρόοδο προς μια επιτυχή, παγκόσμια κλιματική συμφωνία το 2015”, οπότε και είναι προγραμματισμένη η Διάσκεψη στο Παρίσι όπου αναμένεται να συμφωνήσουν στην μείωση των εκπομπών τους και οι αναπτυσσόμενες χώρες. (Γ2)

Δ. Ελλάδα και Κλιματική Αλλαγή


Η Ελλάδα διαχρονικά διχάζεται στην προσπάθειά της να επιλέξει εάν γεωγραφικά, πολιτισμικά και πολιτικά εντάσσεται και ανήκει στην ανατολή ή στην δύση. Αδιαμφισβήτητη παραμένει ωστόσο η θέση της στην περιοχή της Μεσογείου η οποία αποτελεί κατά γενική ομολογία «θερμό σημείο» όσον αφορά στις κλιματικές επιπτώσεις -εκτός από τις πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές ανακατατάξεις- και μοιράζεται με τις υπόλοιπες μεσογειακές χώρες προβλήματα και συμφέροντα που σχετίζονται με τον τουρισμό, την αλιεία και τις καλλιέργειες.

 Επιπλέον η Ελλάδα:

  • Στον τομέα των κλιματικών φαινομένων περιλαμβάνεται στις χώρες της Νότιας Ευρώπης και ειδικότερα της Ανατολικής Μεσογείου,
  • Έχει ήδη υποστεί συνέπειες που ως ένα βαθμό αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή, με ακραίους καύσωνες, ισχυρές βροχοπτώσεις και δριμείς χειμώνες,
  • Οικονομικά περιλαμβάνεται στις βιομηχανοποιημένες και ανεπτυγμένες χώρες,
  • Έχει συμβολή στο φαινόμενο με εκπομπές αερίων θερμοκηπίου,
  • Στο χρονικό διάστημα μετά το 1950 οι εκπομπές της CO2, σχεδόν 25πλασιάστηκαν 

(1950: 1.127 / 2000: 24.984 / 2008: 26.674 τόνοι)[1],

  • Οι κύριες πηγές εκπομπών της οφείλονται στην καύση ορυκτών και υγρών καυσίμων και φυσικού αερίου, στην εξωτερική καύση καυσίμων και στην τσιμεντοβιομηχανία,
  • Αποτελεί μέλος της παγκόσμιας κοινότητας την οποία αφορά το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής,
  • Συμμετέχει σε διεθνείς και ευρωπαϊκούς φορείς,
  • Δεσμεύεται να λαμβάνει μέτρα για τον περιορισμό των εκπομπών, είτε ως χώρα, είτε ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την οποία εξετάσαμε κάποιες από τις πολιτικές και οικονομικές επιλογές που αφορούν στο περιβάλλον.

 Δ1. ΕΠΙΔΟΣΕΙΣ

 Οι συνολικές εκπομπές της Ελλάδας σε όλα τα αέρια θερμοκηπίου, σύμφωνα με τις εκθέσεις της χώρας προς τον UNFCCC, παραμένουν υψηλές, ενώ η μείωση που παρουσιάζουν από το 2008 αποδίδεται κυρίως στην μείωση δραστηριοτήτων των βιομηχανιών εξαιτίας της κρίσης, σε αντίθεση με την προ της κρίσης περίοδο 2001-2007, οπότε οι συνολικές εκπομπές αυξάνονταν σταθερά ετησίως σύμφωνα με τα στοιχεία της 5ης έκθεσης της ελληνικής κυβέρνησης του Ιανουαρίου 2010. (Πίνακας 1)

Ταυτόχρονα όμως η κρίση πρόσθεσε την έλλειψη πόρων στην ήδη καταγεγραμμένη έλλειψη συμμόρφωσης προς τις οδηγίες της ΕΕ για το περιβάλλον και βέβαια στην σταθερή απουσία συγκεκριμένων θεσμικών πρωτοβουλιών και δράσεων προσαρμοσμένων στις ανάγκες της χώρας.[2]

Από το 1992 και στις κατατάξεις του 2009 και του 2010 η Ελλάδα βρίσκεται στην διόλου κολακευτική 39η θέση μεταξύ περίπου 230 χωρών στις εκπομπές CO2.[3] (I Παράρτημα)

 Σύμφωνα ωστόσο με τα λεγόμενα του υπεύθυνου του ΥΠΕΚΑ[4]:

«Υπάρχει ένα σχέδιο δράσης της ΕΕ το οποίο η Ελλάδα ως κράτος μέλος το παρακολουθεί και το εφαρμόζει. Υπάρχουν οι στόχοι του 20/20/20 από το 2008. Οι γραμματείες (ενέργειας, περιβάλλοντος κλπ) έχουν προγράμματα για τον μετριασμό των εκπομπών και για την προσαρμογή, γιατί κάποια στιγμή ότι και να κάνουμε, η κλιματική αλλαγή θα αρχίσει να έχει κάποιες επιπτώσεις, άρα πρέπει να ετοιμαστούμε για να την αντιμετωπίσουμε. Παράλληλα θα πρέπει να μειώσουμε τις εκπομπές αλλά η αλήθεια είναι οτι αν δεν μειώσουν τις εκπομπές και οι άλλοι, δεν σημαίνει οτι δεν θα έχει η χώρα επιπτώσεις.»

 Παρά τις διαβεβαιώσεις του υπουργείου, η Ελλάδα αξιολογείται με πολύ χαμηλή απόδοση στον Δείκτη Απόδοσης Κλιματικής Αλλαγής (CCPI) 2013, όπως φαίνεται στους χάρτες και βρίσκεται στην 45η θέση από τις 58 χώρες που αξιολογούνται.

 Η αξιολόγηση βασίζεται:

    στους δείκτες εκπομπών (30% για τα επίπεδα των εκπομπών και 30% για την πρόσφατη εξέλιξη των εκπομπών),

    στην αποτελεσματικότητα (5% επίπεδο αποτελεσματικότητας και 5% για την πρόσφατη εξέλιξη στην αποτελεσματικότητα) και

    στην ανανεώσιμη ενέργεια (8% πρόσφατη ανάπτυξη και 2% για το μερίδιο στο σύνολο της συνολικής παροχής ενέργειας), ενώ

    το υπόλοιπο 20% του δείκτη CCPI 2013 βασίζεται στις αξιολογήσεις περισσότερων από 230 ειδικούς από τις αντίστοιχες χώρες.[5]

image002

image002

image001Πολύ καλή     

image001Καλή   

image001Μέτρια  

image001Χαμηλή   

image001Πολύ χαμηλή

    image001Δεν περιλαμβάνεται στην αξιολόγηση

ΠΗΓΗ: Germanwatch-CAN Europe

  

 

(1) Συνολικές εκπομπές Αερίων Θερμοκηπίου (GHG) στην Ελλάδα (σε τόνους CO2eqτην περίοδο 2001-2007 (εκτός χρήσης γης)

 

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

CO2

105.636,93

105.275,08

109.503,94

109.749,98

111.046,80

109.624,74

113.565,83

CH4

      8.545,14

      8.521,12

     8.407,67

      8.301,50

     8.146,27

     8.127,90

     8.128,08

N2O

  10.628,48

  10.510,61

  10.367,13

  10.284,89

   9.931,72

   9.660,20

   9.425,77

HFC

      3.307,95

3.381,18

2.941,99

     2.942,13

     2.628,43

        596,65

        665,57

PFC

         91,38

88,33

77,30

71,38

71,31

71,16

58,66

SF6

4,06

4,25

4,25

4,47

6,45

8,37

9,92

ΣΥΝΟΛΟ

128.213,94

127.780,57

131.302,28

131.354,35

131.830,97

128.089,01

131.853,83

Δείκτης(έτος βάσης=100)

119,0

118,6

121,9

122,0

122,4

118,9

122,4

ΠΗΓΗ: ΥΠΕΚΑ[6]

  

(2)

Greece 2006-10 GHG

[Συνολικές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου (GHG)-εκτός από την χρήση και την μεταβολή χρήσης γης και την δασοκομία- 2006-2010.]

ΠΗΓΗ: UNEP Environmental Data Explorer (Σύμφωνα με εκθέσεις του ΥΠΕΚΑ στην UNFCCC)

Στην δήλωσή του προς την ολομέλεια της Διάσκεψης Κορυφής COP 17 στο Ντέρμπαν, Νότια Αφρική, τον Δεκέμβριο 2011, ο τότε Υπουργός ΠΕΚΑ Γιώργος Παπακωνσταντίνου, αφού εντόπισε ομοιότητες ανάμεσα στην οικονομική και την κλιματική κρίση, παρέθεσε τους στόχους της Ελλάδας στο πλαίσιο των δράσεων για την κλιματική αλλαγή και συγκεκριμένα:

  • αποφασιστική δράση για την αλλαγή του ενεργειακού μείγματος
  • ενεργειακή ανακαίνιση των κατοικιών
  • οικολογικότερο σύστημα μεταφορών περιλαμβανομένης της ναυσιπλοΐας σε διεθνές επίπεδο και σε δίκαιη βάση
  • αποτελεσματική και βιώσιμη γεωργία και
  • νομικά δεσμευτική κάλυψη του 40% της ηλεκτρικής ενέργειας μέχρι το 2020 και πάνω από το 90% μέχρι το 2050, από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας με αντίστοιχη μείωση των εκπομπών.[7]

Η Ελλάδα στο παρόν (Ιούνιος 2013), παραμένει σε οικονομική και κλιματική κρίση και ο κ. Γ. Παπακωνσταντίνου σε πολιτική και νομική.

 Δ2. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

Αντίθετα με την συνήθη πρακτική των ελληνικών κυβερνήσεων και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις κόστους της κλιματικής αλλαγής στην Ελλάδα, τα φαινόμενα και οι επιπτώσεις επιβάλλεται και επείγει να αντιμετωπισθούν άμεσα.

Η έκθεση του 2011 της Τράπεζας της Ελλάδος για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην χώρα μας προβλέπει οτι: «Η κλιματική αλλαγή θα έχει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις σε διάφορους τομείς στην Ελλάδα. Οι επιπτώσεις στους τομείς της γεωργίας, των δασών, της αλιείας, του τουρισμού, των μεταφορών, στις δραστηριότητες σε παράκτιες περιοχές και στο δομημένο περιβάλλον των αστικών κέντρων οφείλονται στην αύξηση της θερμοκρασίας, στην ξηρασία, σε ακραία καιρικά φαινόμενα και στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Οι επιπτώσεις αυτές θα οδηγήσουν σε μείωση της παραγωγικότητας, σε απώλεια κεφαλαίου και σε επιπλέον δαπάνες για την αποκατάσταση των ζημιών. Αρνητικές συνέπειες θα υπάρξουν επίσης για τους τομείς της βιοποικιλότητας, των οικοσυστημάτων και της υγείας.»[8]

Επιπλέον, η Ελλάδα μαστίζεται από πυρκαγιές σχεδόν κάθε καλοκαίρι, με αποκορύφωμα αυτές του 2007 και του 2009. Το 2007 καταστράφηκαν περίπου 270.000 στρέμματα από πυρκαγιές που θεωρούνται οι χειρότερες των τελευταίων 50 ετών και ως η χειρότερη οικολογική καταστροφή στην χώρα μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο[9] κι έχασαν την ζωή τους 67 άτομα.[10] Το 2009 οι πυρκαγιές στην Αττική που έκαψαν 21.000 στρέμματα, όπως και αυτές στην Ισπανία, στην Κορσική, στην Σαρδηνία, σε μεγάλο βαθμό αποδίδονται στο κύμα καύσωνα στην Ευρώπη ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής.[11]

Εξετάζεται ο βαθμός υπαιτιότητας σε αυτές παραγόντων όπως τα ακραία επίπεδα ζέστης, οι εμπρησμοί, οι ανύπαρκτες ή/και κατεστραμμένες υποδομές για την πρόληψη και την αντιμετώπισή τους, η εγκληματική αμέλεια και άλλων αμιγώς ελληνικών ή διεθνών «φαινομένων», τα οποία όμως δεν καταγράφονται σε ποσοστά.

Τα αποτελέσματα των πυρκαγιών ωστόσο, ανεξαρτήτως αιτίων, είναι η επιβάρυνση σε αέρια θερμοκηπίου από την καύση και από την συρρίκνωση των δασών με τις επιπτώσεις που αυτή έχει στην απορρόφηση CO2, στην συνακόλουθη (περαιτέρω) υποβάθμιση του περιβάλλοντος και στην συμβολή στο παγκόσμιο καταστροφικό φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής.

Επιπτώσεις από την οξίνιση των θαλάσσιων υδάτων έχουν πλήξει την Μεσόγειο με αποτέλεσμα την μείωση της βιοποικιλότητας στα μεσογειακά παράκτια οικοσυστήματα και στα θαλάσσια λιβάδια τα οποία απομακρύνουν την περίσσεια CO2 από την θάλασσα όταν είναι υγιή.[12] Οι χώρες της Μεσογείου που βασίζονται όπως είπαμε στο θαλάσσιο περιβάλλον στον τομέα της αλιείας, του τουρισμού και των παράκτιων καλλιεργειών, είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στην κλιματική αλλαγή και στην οξίνιση των θαλάσσιων υδάτων.

Περιβαλλοντικές μελέτες που αφορούν την περιοχή και έχουν εκπονηθεί από ειδικούς των μεσογειακών χωρών, της Νότιας Ευρώπης, Βόρειας Αφρικής και Μέσης Ανατολής (όχι της Ελλάδας), εξετάζουν τους κινδύνους έλλειψης νερού, ερημοποίησης, πλημμυρών όπως και τις επιπτώσεις που θα έχουν αυτά τα φαινόμενα στην ασφάλεια των πληθυσμών, στην βλάστηση, στις καλλιέργειες και στην αλιεία άρα και στην επάρκεια τροφίμων και σε ποιό βαθμό θα υποχρεώσουν πληθυσμούς σε εσωτερική ή εξωτερική μετανάστευση. [13]

Ακριβώς στην περίοδο κατά την οποία η χώρα έχει ανάγκη την διατήρηση, επέκταση και ανάπτυξη όσο το δυνατόν περισσότερων παραγωγικών τομέων, η παραπαίουσα μεταξύ διάσωσης και συμμόρφωσης συνολική πολιτική στάση και η αναποφασιστικότητα στην χάραξη πορείας η οποία να υπερασπίζει και να προστατεύει τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά της, η Ελλάδα μοιάζει να κινδυνεύει εξίσου από τον εαυτό της, όσο από την παγκόσμια κλιματική αλλαγή.

Δ3. ΚΙΝΔΥΝΟΙ

Στην Ευρώπη και στην περιοχή της Μεσογείου προβλέπεται οτι οι μέσες ετήσιες θερμοκρασίες θα αυξηθούν περισσότερο από τις μέσες παγκόσμιες, ενώ η υπερθέρμανση στην βόρεια Ευρώπη είναι πιθανόν να είναι μεγαλύτερη τον χειμώνα και αυτή στην περιοχή της Μεσογείου, μεγαλύτερη το καλοκαίρι. Οι χαμηλότερες χειμερινές θερμοκρασίες πιθανόν να αυξηθούν περισσότερο από τις μέσες χειμερινές θερμοκρασίες στην βόρεια Ευρώπη και οι υψηλότερες καλοκαιρινές θερμοκρασίες είναι πιθανόν να αυξηθούν περισσότερο από τις μέσες καλοκαιρινές θερμοκρασίες στην νότια και κεντρική Ευρώπη.

Η ετήσια βροχόπτωση αναμένεται να αυξηθεί στο μεγαλύτερο μέρος της βόρειας Ευρώπης και να μειωθεί στο μεγαλύτερο μέρος της περιοχής της Μεσογείου. Στην κεντρική Ευρώπη, οι βροχοπτώσεις ενδέχεται να αυξηθούν τον χειμώνα αλλά να μειωθούν το καλοκαίρι. Οι ακραίες τιμές ημερήσιων βροχοπτώσεων είναι πιθανόν να αυξηθούν στην βόρεια Ευρώπη. Ο ετήσιος αριθμός ημερών βροχόπτωσης είναι πολύ πιθανό να μειωθεί στην περιοχή της Μεσογείου. Ο κίνδυνος καλοκαιρινής ξηρασίας ενδέχεται να αυξηθεί στην κεντρική Ευρώπη και στην περιοχή της Μεσογείου.

Αναμένονται μικρές αλλαγές στους ανέμους, αλλά είναι πολύ πιθανόν οτι θα υπάρξει αύξηση στις μέσες και ακραίες ταχύτητες των ανέμων στην βόρεια Ευρώπη. Η διάρκεια της περιόδου των χιονοπτώσεων είναι πολύ πιθανόν να περιοριστεί σε ολόκληρη την Ευρώπη και το βάθος του χιονιού ενδέχεται να μειωθεί στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης.[14]

Η Ελλάδα, ως μια χώρα με εξαιρετικά μεγάλο μήκος ακτογραμμής, απειλείται άμεσα από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας η οποία δεν είναι απλώς πιθανή αλλά εκτιμάται οτι θα κυμανθεί μέχρι το 2100 μεταξύ 0,2 και 2 μέτρων. Από το σύνολο της ακτογραμμής της Ελλάδος, περίπου το 20% είναι ακτές με μέτρια έως υψηλή ευπάθεια στις αναμενόμενες, βάσει των εκτιμήσεων, εξελίξεις.[15]

Οι προβολές των κλιματικών μεταβολών στις περιόδους 2021-2050 και 2071-2100, δίνουν εκτιμήσεις για τους κινδύνους που αφορούν την Ελλάδα. Συγκεκριμένα για την αύξηση της θερμοκρασίας και της ξηρασίας όσο και την σχέση αυτών των παραμέτρων με τις δασικές πυρκαγιές, υπήρξαν ευρήματα όπως:

  • Αύξηση κατά 50% των θερμών ημερών για την περίοδο 2021-2050 και 100% μεταξύ 2071-2100.[16]
  • Οι κατά μέσο όρο 6,7 ημέρες καύσωνα της περιόδου αναφοράς 1961-1990 προβλέπεται να διπλασιαστούν (12,8 ημ.) την περίοδο 2021-2050 και να πενταπλασιαστούν (30,50 ημ.) την περίοδο 2071-2100.
  • Προβλέπονται 30 επιπλέον ημέρες αυξημένου κινδύνου πυρκαγιάς ανά έτος, οι οποίες θα παρουσιαστούν κυρίως στις ανατολικές περιοχές της χώρας, από τη Θράκη μέχρι και την Κρήτη.[17]
  • Η αύξηση της θερμοκρασίας φαίνεται να συνοδεύεται από αύξηση των ξηρών ημερών. Οι περιοχές που θα επηρεαστούν περισσότερο είναι η Ανατολική Στερεά, η Εύβοια, η Θεσσαλία, καθώς και τα νησιά του Αιγαίου και η Κρήτη.

Ιδιαίτερα ευάλωτη μπορεί να είναι η Νότια Ελλάδα, με συχνότερη εμφάνιση κυμάτων καύσωνα και περιόδων ξηρασίας. Οι περίοδοι ξηρασίας στη Μεσόγειο θα ξεκινούν νωρίτερα μέσα στο χρόνο και θα διαρκούν περισσότερο.

Όπως φαίνεται στους χάρτες, περιοχές της Πελοποννήσου και η Κρήτη, κινδυνεύουν από ερημοποίηση των εδαφών τους, ενώ το σύνολο σχεδόν των εδαφών της χώρας, υπόκεινται με μέτρια ευπάθεια στην ερημοποίηση.[18]

Μελέτες στην Κύπρο έδειξαν οτι η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας και η αύξηση των ημερών καύσωνα, θα έχει σοβαρές επιπτώσεις και κινδύνους για την υγεία των κατοίκων των αστικών κέντρων. Τα κρούσματα εγκεφαλικών επεισοδίων και άλλων ασθενειών που σχετίζονται με την υπερβολική ζέστη θα πολλαπλασιαστούν.

Οι απρόβλεπτες μεταβολές των μετεωρολογικών φαινομένων, μπορούν να αποτελέσουν αιτίες για αύξηση παρασιτικών και ιογενών ασθενειών. Λόγω των μεταβολών στις ταχύτητες και στην περιοδικότητα των ανέμων, η μεταφορά σκόνης από της Σαχάρα θα παρουσιάζεται συχνότερα με αποτέλεσμα την υποβάθμιση της ποιότητας του αέρα η οποία θα έχει αντίκτυπο στις πνευμονικές και άλλες παθήσεις.

Οι αυξήσεις στις θερμοκρασίες μεταξύ 1° και 3°C σε μια περίοδο 30 ετών, 3° με 5°C μέχρι τα μέσα του αιώνα και 3,5° ως 7°C μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα, θα καταστήσουν την Ανατολική Μεσόγειο και την Μέση Ανατολή μεταξύ των θερμότερων περιοχών του πλανήτη, σύμφωνα με τις προβλέψεις. Επιπλέον, προβλέπεται μείωση των μέσων ετήσιων βροχοπτώσεων κατά 10-50% στα βορειότερα τμήματα της Μέσης Ανατολής, της Τουρκίας, της Ελλάδας και της Νότιας Ιταλίας, ιδιαίτερα στην διάρκεια της άνοιξης και του καλοκαιριού.[19]

Με περισσότερες θερμές ημέρες, θα αυξηθεί ανάλογα και η κατανάλωση ενέργειας για την ψύξη και τα κλιματιστικά, με αποτέλεσμα πρόσθετη αύξηση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου και των οικονομικών επιβαρύνσεων. Ως εκ τούτου, δημιουργείται ένας ακόμα φαύλος κύκλος που περιλαμβάνει την ενέργεια, τους τρόπους παραγωγής της και την χρήση της.

Παρατηρούμε οτι τα φαινόμενα και οι προβλέψεις για το μέλλον, εμφανίζουν μια μάλλον δυσοίωνη προοπτική που απειλεί να μεταβάλει το εύκρατο κλίμα της Ελλάδας, στο οποίο έχει θεμελιωθεί και στηριχθεί η ιστορία της, η εξέλιξή της, η συνολική οργάνωση (ή η έλλειψή της), η οικονομία της και βεβαίως οι κάτοικοί της, σε επίπεδο καθημερινότητας αλλά και στην διαμόρφωση του «ελληνικού χαρακτήρα» -με την καλή έννοια.

MEDDesertification-Print

image002

 image001Έρημος                 
image001Ευπάθεια στην ερημοποίηση, σοβαρή
image001Ημι-έρημος
image001Ευπάθεια στην ερημοποίηση, μέτρια

ΠΗΓΗ: GRID Arendal, UNEP

 ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ                                                                                         ΘΕΡΜΕΣ ΗΜΕΡΕΣ

  image001 image001

         ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΥΞΗΣΗ) ΜΕΣΗΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΕ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ

image002

[Στο διάγραμμα φαίνεται οτι για την Αθήνα προβλέπεται συνολική αύξηση θερμοκρασίας 2,5°C μέχρι το 2100 σε σχέση με το 1901, ενώ η μέση αύξηση από την αρχή του 20ου αιώνα είναι 0,40°C ανά δεκαετία.]

                                                  ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΑΜΜΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΑΧΑΡΑ

image001

ΠΗΓΗ: The Cyprus Institute


[1]   Carbon Dioxide Information Analysis Center http://cdiac.ornl.gov/ftp/trends/emissions/gre.dat (15.5.2013)

[4]  Κυριάκος Ψύχας, Διεύθυνση Ελέγχου Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης και Θορύβου

[5]  The Climate Change Performance Index 2013 http://germanwatch.org/en/download/7158.pdf (11.5.2013)

[6]   5th National Communication to the UNFCCC January 2010 http://www.ypeka.gr/LinkClick.aspx?fileticket=mrBywRy12LU%3d&tabid=472&language=el-GR (12.5.2013)

[8]   Επιτροπή Μελέτης Επιπτώσεων Κλιματικής Αλλαγής, Τράπεζα της Ελλάδος, Ιούνιος 2011, σελ.503,  http://www.bankofgreece.gr/BogEkdoseis/%CE%A0%CE%BB%CE%B7%CF%81%CE%B7%CF%82_%CE%95%CE%BA%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%B7.pdf  (13.5.2013)

[13]  MEDSEC, Environment and Security Issues in the Southern Mediterranean Region, GRID Arendal, UNEP, 2009 http://www.grida.no/files/publications/medsec_scr.pdf (13.5.2013)

[15]  Επιτροπή Μελέτης Επιπτώσεων Κλιματικής Αλλαγής, Τράπεζα της Ελλάδος, Ιούνιος 2011, σελ. vii, http://www.bankofgreece.gr/BogEkdoseis/%CE%A0%CE%BB%CE%B7%CF%81%CE%B7%CF%82_%CE%95%CE%BA%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%B7.pdf  (13.5.2013)

[16]  Oikoskopio http://short.oikoskopio.gr/14b (13.5.2013)

[17]  Oikoskopio http://short.oikoskopio.gr/14a (13.5.2013)

[19] Energy, Environment and Water Research Center (EEWRC), The Cyprus Institute, 2012  http://www.cyi.ac.cy/eewrc/eewrc-research-projects/climate-change-and-impact.html (13.5.2013)

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

(I)

ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ CO2 ΤΟ 2009 ΑΠΟ ΚΑΥΣΗ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ, ΤΣΙΜΕΝΤΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΥΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ.

ΟΙ ΕΚΠΟΜΠΕΣ (CO2 ΤΟΤ) ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΜΕΤΡΙΚΟΥΣ ΤΟΝΟΥΣ ΑΝΘΡΑΚΑ (ΟΧΙ CO2)

Ranking of the world's countries by 2009 total CO2 emissions
from fossil-fuel burning, cement production, and gas flaring.
Emissions (CO2_TOT) are expressed in thousand metric tons of
carbon (not CO2). [1]
 
Source: Tom Boden and Bob Andres
        Carbon Dioxide Information Analysis Center
        Oak Ridge National Laboratory
 
        Gregg Marland
        Research Institute for Environment, Energy and Economics
        Appalachian State University
 
doi 10.3334/CDIAC/00001_V2012
 
RANK   NATION                                               CO2_TOT
 
  1    CHINA (MAINLAND)                                     2096295
  2    UNITED STATES OF AMERICA                             1445204
  3    INDIA                                                 539794
  4    RUSSIAN FEDERATION                                    429339
  5    JAPAN                                                 300282
  6    GERMANY                                               200327
  7    ISLAMIC REPUBLIC OF IRAN                              164182
  8    CANADA                                                140152
  9    REPUBLIC OF KOREA                                     138908
 10    SOUTH AFRICA                                          136083
 11    UNITED KINGDOM                                        129419
 12    INDONESIA                                             123202
 13    MEXICO                                                121690
 14    SAUDI ARABIA                                          118018
 15    ITALY (INCLUDING SAN MARINO)                          109309
 16    AUSTRALIA                                             109134
 17    BRAZIL                                                100122
 18    FRANCE (INCLUDING MONACO)                              99088
 19    POLAND                                                 81512
 20    SPAIN                                                  78601
 21    TURKEY                                                 75769
 22    UKRAINE                                                74223
 23    THAILAND                                               74099
 24    TAIWAN                                                 65207
 25    KAZAKHSTAN                                             61577
 26    EGYPT                                                  58941
 27    MALAYSIA                                               54090
 28    VENEZUELA                                              50394
 29    ARGENTINA                                              47646
 30    NETHERLANDS                                            46264
 31    PAKISTAN                                               43965
 32    UNITED ARAB EMIRATES                                   42766
 33    VIET NAM                                               38794
 34    ALGERIA                                                33082
 35    UZBEKISTAN                                             31772
 36    IRAQ                                                   29735
 37    CZECH REPUBLIC                                         29485
 38    BELGIUM                                                28250
 39    GREECE                                                 25884
 40    KUWAIT                                                 21872
 41    ROMANIA                                                21676
 42    DEMOCRATIC PEOPLE S REPUBLIC OF KOREA                  20481
 43    COLOMBIA                                               19425
 44    QATAR                                                  19183
 45    NIGERIA                                                19153
 46    PHILIPPINES                                            18694
 47    ISRAEL                                                 18330
 48    CHILE                                                  18198
 49    SYRIAN ARAB REPUBLIC                                   17811
 50    LIBYAN ARAB JAMAHIRIYAH                                17146
 51    AUSTRIA                                                16993
 52    BELARUS                                                16442
 53    PORTUGAL                                               15653
 54    FINLAND                                                14608
 55    BANGLADESH                                             13918
 56    AZERBAIJAN                                             13383
 57    MOROCCO                                                13312
 58    HUNGARY                                                13274
 59    TURKMENISTAN                                           13134
 60    TRINIDAD AND TOBAGO                                    13030
 61    PERU                                                   12914
 62    NORWAY                                                 12838
 63    SERBIA                                                 12613
 64    DENMARK                                                12462
 65    SWEDEN                                                 11929
 66    BULGARIA                                               11673
 67    IRELAND                                                11356
 68    SWITZERLAND                                            11344
 69    OMAN                                                   11220
 70    HONG KONG SPECIAL ADMINSTRATIVE REGION OF CHINA        10088
 71    SLOVAKIA                                                9242
 72    NEW ZEALAND                                             8744
 73    SINGAPORE                                               8698
 74    CUBA                                                    8622
 75    ECUADOR                                                 8209
 76    BOSNIA & HERZEGOVINA                                    8208
 77    ANGOLA                                                  7269
 78    TUNISIA                                                 6860
 79    BAHRAIN                                                 6605
 80    YEMEN                                                   6544
 81    JORDAN                                                  6149
 82    CROATIA                                                 5873
 83    LEBANON                                                 5718
 84    DOMINICAN REPUBLIC                                      5545
 85    ESTONIA                                                 4350
 86    SLOVENIA                                                4170
 87    GUATEMALA                                               4146
 88    MONGOLIA                                                3955
 89    PLURINATIONAL STATE OF BOLIVIA                          3951
 90    SUDAN                                                   3910
 91    LITHUANIA                                               3501
 92    SRI LANKA                                               3452
 93    KENYA                                                   3368
 94    MACEDONIA                                               3093
 95    MYANMAR (FORMERLY BURMA)                                3025
 96    LUXEMBOURG                                              2766
 97    BRUNEI (DARUSSALAM)                                     2531
 98    ZIMBABWE                                                2431
 99    JAMAICA                                                 2338
100    COSTA RICA                                              2268
101    CYPRUS                                                  2236
102    URUGUAY                                                 2152
103    ETHIOPIA                                                2151
104    PANAMA                                                  2139
105    HONDURAS                                                2101
106    GHANA                                                   2030
107    UNITED REPUBLIC OF TANZANIA                             1898
108    KYRGYZSTAN                                              1833
109    REPUBLIC OF CAMEROON                                    1820
110    LATVIA                                                  1814
111    COTE D IVOIRE                                           1799
112    AFGHANISTAN                                             1722
113    EL SALVADOR                                             1718
114    NETHERLAND ANTILLES                                     1672
115    GEORGIA                                                 1594
116    BENIN                                                   1324
117    EQUATORIAL GUINEA                                       1313
118    CAMBODIA                                                1258
119    SENEGAL                                                 1248
120    REPUBLIC OF MOLDOVA                                     1240
121    PARAGUAY                                                1232
122    ARMENIA                                                 1225
123    NICARAGUA                                               1217
124    BOTSWANA                                                1208
125    MAURITIUS                                               1043
126    NAMIBIA                                                  978
127    NEPAL                                                    959
128    PAPUA NEW GUINEA                                         949
129    UGANDA                                                   949
130    MONTENEGRO                                               832
131    ALBANIA                                                  820
132    NEW CALEDONIA                                            810
133    REUNION                                                  800
134    TAJIKISTAN                                               773
135    DEMOCRATIC REPUBLIC OF THE CONGO (FORMERLY ZAIRE)        735
136    MOZAMBIQUE                                               709
137    BAHAMAS                                                  705
138    MALTA                                                    681
139    SURINAME                                                 674
140    ARUBA                                                    626
141    MARTINIQUE                                               624
142    HAITI                                                    619
143    OCCUPIED PALESTINIAN TERRITORY                           590
144    MAURITANIA                                               566
145    ICELAND                                                  553
146    ZAMBIA                                                   541
147    CONGO                                                    530
148    MADAGASCAR                                               497
149    LAO PEOPLE S DEMOCRATIC REPUBLIC                         494
150    GUADELOUPE                                               474
151    BURKINA FASO                                             455
152    GABON                                                    443
153    BARBADOS                                                 429
154    GUYANA                                                   424
155    TOGO                                                     405
156    MACAU SPECIAL ADMINSTRATIVE REGION OF CHINA              400
157    SIERRA LEONE                                             386
158    GUINEA                                                   335
159    NIGER                                                    316
160    MALAWI                                                   289
161    MALDIVES                                                 280
162    SWAZILAND                                                279
163    FRENCH POLYNESIA                                         244
164    FIJI                                                     231
165    SEYCHELLES                                               201
166    RWANDA                                                   198
167    FAEROE ISLANDS                                           193
168    FRENCH GUIANA                                            191
169    MALI                                                     167
170    SOMALIA                                                  162
171    GREENLAND                                                157
172    DJIBOUTI                                                 145
173    LIBERIA                                                  143
174    ANDORRA                                                  141
175    ERITREA                                                  140
176    CAYMAN ISLANDS                                           140
177    BERMUDA                                                  127
178    ANTIGUA & BARBUDA                                        126
179    GAMBIA                                                   119
180    GIBRALTAR                                                118
181    BHUTAN                                                   115
182    BELIZE                                                   113
183    CHAD                                                     113
184    SAINT LUCIA                                              105
185    CAPE VERDE                                                86
186    GUINEA BISSAU                                             80
187    ST. KITTS-NEVIS                                           71
188    GRENADA                                                   67
189    WESTERN SAHARA                                            65
190    CENTRAL AFRICAN REPUBLIC                                  64
191    PALAU                                                     57
192    ST. VINCENT & THE GRENADINES                              55
193    SOLOMON ISLANDS                                           54
194    BURUNDI                                                   52
195    TIMOR-LESTE (FORMERLY EAST TIMOR)                         50
196    TONGA                                                     48
197    SAMOA                                                     44
198    TURKS AND CAICOS ISLANDS                                  44
199    NAURU                                                     40
200    DOMINICA                                                  35
201    SAO TOME & PRINCIPE                                       35
202    COMOROS                                                   34
203    VANUATU                                                   32
204    BRITISH VIRGIN ISLANDS                                    30
205    MARSHALL ISLANDS                                          28
206    MONTSERRAT                                                21
207    COOK ISLANDS                                              19
208    ST. PIERRE & MIQUELON                                     18
209    FEDERATED STATES OF MICRONESIA                            17
210    ANGUILLA                                                  16
211    FALKLAND ISLANDS (MALVINAS)                               16
212    KIRIBATI                                                  14
213    WALLIS AND FUTUNA ISLANDS                                  8
214    SAINT HELENA                                               3
215    NIUE                                                       1


[1]  Carbon Dioxide Information Analysis Center http://cdiac.ornl.gov/trends/emis/top2009.tot (10.5.2013)

Γ1. Πρωτόκολλο του Κυότο


Το 1992 στο Ρίο ντε Τζανέιρο, η διεθνής συνθήκη Συμφωνία Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC) στην Διάσκεψη της Γης όπως ονομάστηκε, αναγνώρισε την ανάγκη να ληφθούν αποφάσεις και να υπάρξει συμφωνία για δέσμευση των κρατών προκειμένου να «σταθεροποιηθούν οι συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα σε ένα επίπεδο που θα μπορεί να αποτρέψει την επικίνδυνη ανθρώπινη επέμβαση στο κλιματικό σύστημα».[1]

Ως αποτέλεσμα αυτών των αποφάσεων, το 1997 στο Κυότο, Ιαπωνία, υπογράφηκε η διεθνής συμφωνία Πρωτόκολλο του Κυότο η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 16.2.2005.

Στις ετήσιες Διασκέψεις των Μελών (COP), αποφασίζονται οι όροι υλοποίησης των στόχων του Πρωτοκόλλου του Κυότο και εξετάζονται θέματα όπως η πρόοδος που έχει σημειωθεί, οι καθυστερήσεις στην επίτευξη των στόχων, ενώ γίνονται διαπραγματεύσεις και προσπάθειες να δεσμευτούν και βέβαια να συμμορφωθούν στις δεσμεύσεις τους όσο το δυνατόν περισσότερες χώρες.

Κοινή παραδοχή αποτελεί οτι οι ανεπτυγμένες χώρες είναι οι κύριοι υπεύθυνοι για τα υπάρχοντα υψηλά επίπεδα εκπομπών αερίων θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, ως αποτέλεσμα βιομηχανικής δραστηριότητας για περισσότερα από 150 χρόνια και ως εκ τούτου το Πρωτόκολλο επιδιώκει να δεσμευθούν για την μείωση των εκπομπών τους πρωτίστως οι ανεπτυγμένες χώρες, βάσει της αρχής «κοινές αλλά διαφοροποιημένες ευθύνες.»[2]

Η Ελλάδα περιλαμβάνεται στις 37 χώρες του Παραρτήματος Ι[3] του ΟΗΕ, που πρώτες προσυπέγραψαν το Πρωτόκολλο του Κυότο και στο Παράρτημα ΙΙ ως μέλος της ΕΕ.

 Το Πρωτόκολλο θεωρεί «έτος βάσης» το 1990 για τον υπολογισμό της υποχρέωσης των χωρών για μείωση των εκπομπών αερίων, δηλαδή τα ποσοστά μείωσης υπολογίζονται με βάση τις εκπομπές κάθε χώρας το 1990.

Τα Μέλη, υποχρεούνται στην περιοδική κατάθεση εκθέσεων όπου παρουσιάζεται το νομικό πλαίσιο, οι μετρήσεις εκπομπών και τα αποτελέσματα των θεσμικών δράσεών τους προς την μείωση των εκπομπών και την επίτευξη των στόχων για τους οποίους έχουν δεσμευθεί.

Επίσης τίθενται δεσμευτικές περίοδοι, μετά από τις οποίες γίνεται αξιολόγηση της προόδου και επαναπροσδιορισμός των ποσοστών. Η πρώτη περίοδος άρχισε το 2008 και έληξε το 2012. Ο στόχος της Ελλάδας για την 1η περίοδο, ήταν η μείωση κατά 8% από το έτος βάσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου που προέρχονται από την ενέργεια, τις βιομηχανικές δραστηριότητες, την χρήση διαλυτών και άλλων προϊόντων, τις καλλιέργειες και τους τομείς των αποβλήτων[4], τις οποίες αύξησε,  ενώ ως μέλος της ΕΕ δεσμεύτηκε να περιορίσει την αύξηση των εκπομπών της κατά 25% από το έτος βάσης, δηλαδή διαφορετικός τρόπος υπολογισμού, τον οποίο πέτυχε*.

Για την απλούστευση των μετρήσεων των αερίων θερμοκηπίου, χρησιμοποιούνται οι μονάδες ισοδύναμου CO2 (CO2eq) οι οποίες αντιπροσωπεύουν την συγκέντρωση CO2 που θα προκαλούσε το ίδιο επίπεδο κατακράτησης ακτινοβολίας στην ατμόσφαιρα με το συγκεκριμένο αέριο θερμοκηπίου[5].

Η αποδιδόμενη μετρική μονάδα (AAU) είναι μια εμπορεύσιμη «μονάδα του Κυότο» και αντιπροσωπεύει το περιθώριο να εκπέμπει μια χώρα έναν τόνο ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα. Οι AAU δημιουργήθηκαν (εκδόθηκαν) μέχρι το επίπεδο του αρχικού αποδιδόμενου ποσού κάθε Μέλους, το οποίο για την Ελλάδα είναι 668.669.806 τόνοι. (IV Παράρτημα)

image002

(IV) ΠΗΓΗ: UNFCCC Assigned Amounts


 

 

Οι Συμφωνίες του Κανκούν, Μεξικό του 2010, καθόρισαν επίσης οτι η μελλοντική υπερθέρμανση θα πρέπει να περιοριστεί σε λιγότερους από 2°C σε σχέση με τα προ-βιομηχανικά επίπεδα. 

 

                     Ποσοτικός στόχος περιορισμού ή μείωσης εκπομπών
(όπως περιλαμβάνονται στο Παράρτημα Β του Πρωτοκόλλου του Κυότο)

 
    Μέλη Παραρτήματος Ι α                                                                         Περιορισμός ή μείωση
.                                                                                                                       εκπομπών
.                                                                                                                       σε σχέση με τις
.                                                                                                                      
συνολικές εκπομπές
.                                                                                                                       κατά
 το έτος βάσης
.                                                                                                                       (1990)
.                                                                                                                       ή για την περίοδο που
.                                                                                                                       εγγράφεται
.                                                                                                                       στο Παράρτημα Β

.                                                                                                                       του Πρωτοκόλλου β

Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Τσεχία, Δανία, Εσθονία, ΕΕ,
Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Ιταλία,
Λετονία, Λιχτενστάιν, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Μονακό,
Ολλανδία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία,
Ισπανία, Σουηδία, Ελβετία, Μεγάλη Βρεταννία και Βόρεια Ιρλανδία                        -8%

ΗΠΑ γ                                                                                                                            -7%

Καναδάς, Ουγγαρία, Ιαπωνία, Πολωνία                                                                     -6%

Κροατία                                                                                                                         -5%

Νέα Ζηλανδία, Ρωσία, Ουκρανία                                                                                 0

Νορβηγία                                                                                                                     +1%

Αυστραλία                                                                                                                   +8%

Ισλανδία                                                                                                                      +10%

           

α Κατά την έκδοση του παρόντος, η τροποποίηση του Πρωτοκόλλου του Κυότο που περιέχει στόχο εκπομπών για την Λευκορωσία (-8%) δεν επικυρώθηκε από επαρκή αριθμό Μελών ώστε να τεθεί σε ισχύ.
β Χώρες με οικονομίες σε μεταβατική φάση, έχουν ευελιξία στην επιλογή του έτους βάσης.
γ Χώρα η οποία έχει δηλώσει πρόθεση να μην επικυρώσει το Πρωτόκολλο.

ΠΗΓΗ: Kyoto Protocol Reference Manual

  

Οι μηχανισμοί του Κυότο

Σύμφωνα με το Πρωτόκολλο, οι χώρες πρέπει να πετύχουν τους στόχους τους, κυρίως μέσω εθνικών μέτρων. Ωστόσο το Πρωτόκολλο έχει θεσπίσει κάποια πρόσθετα μέσα για την επίτευξη των στόχων με τρεις μηχανισμούς που βασίζονται στην εμπορία, την ανταλλαγή και την από κοινού εφαρμογή των δεσμεύσεων.

 Οι μηχανισμοί είναι:

  • Διεθνές Εμπόριο Εκπομπών Αερίων (ETS)[6]

Το εμπόριο εκπομπών, επιτρέπει στις χώρες που διαθέτουν μονάδες εκπομπών, δηλαδή μονάδες AAU που τους έχουν εκχωρηθεί αλλά δεν έχουν χρησιμοποιήσει, να πουλήσουν την πλεονάζουσα ποσότητα σε χώρες που έχουν υπερβεί στους στόχους τους. Οι AAU αποτελούν εμπόρευμα με την μορφή μείωσης ή  απορρόφησης εκπομπών. Με δεδομένο οτι το CO2 είναι το κυριότερο αέριο θερμοκηπίου, η έκφραση περιορίζεται στο εμπόριο άνθρακα. Ο άνθρακας παρακολουθείται και αποτελεί αντικείμενο εμπορίου, όπως οποιοδήποτε άλλο προϊόν. Το κύκλωμα αυτό ονομάζεται «αγορά του άνθρακα».

 

  • Μηχανισμός Καθαρής Ανάπτυξης (CDM)[7]

Ο Μηχανισμός Καθαρής Ανάπτυξης (CDM), επιτρέπει σε χώρα Μέλος, υπό την δέσμευση μείωσης ή περιορισμού εκπομπών, να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα μείωσης εκπομπών σε αναπτυσσόμενες χώρες. Αυτά τα προγράμματα, μπορούν να αποδώσουν εμπορεύσιμες πιστοποιημένες μονάδες μείωσης εμπομπών (CER), ισοδύναμη με έναν τόνο CO2, ο οποίος μπορεί να προσμετρηθεί στην επίτευξη των στόχων του Πρωτοκόλλου. Δηλαδή, μια χώρα που έχει την οικονομική δυνατότητα, επενδύει σε έργα που θα μειώσουν τις εκπομπές σε άλλη χώρα. Ο CDM μπορεί να περιλαμβάνει για παράδειγμα την αγροτική ηλεκτροδότηση με την χρήση ηλιακών συλλεκτών ή την εγκατάσταση περισσότερο αποδοτικών ενεργειακά λεβήτων. Ο CDM είναι η κύρια πηγή εσόδων του Ταμείου Προσαρμογής[8] του UNFCCC, το οποίο ιδρύθηκε για να χρηματοδοτεί προγράμματα προσαρμογής στις αναπτυσσόμενες χώρες Μέλη οι οποίες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στα δυσμενή αποτελέσματα της κλιματικής αλλαγής. Το Ταμείο Προσαρμογής χρηματοδοτείται από την εισφορά 2% από τις Μονάδες Μείωσης Εκπομπών (CERs) που εκδίδονται από τον Μηχανισμό Καθαρής Ανάπτυξης (CDM)[9].

  • Κοινή Εφαρμογή (JI)[10]

Ο μηχανισμός που είναι γνωστός ως «κοινή εφαρμογή», επιτρέπει σε χώρα με δέσμευση μείωσης ή περιορισμού εκπομπών (μέλος του Παραρτήματος Β) να κερδίσει μονάδες μείωσης εκπομπών (ERU) από ένα πρόγραμμα μείωσης ή απομάκρυνσης εκπομπών σε ένα άλλο μέλος του Παραρτήματος Β. Κάθε μονάδα ισούται με έναν τόνο CO2, ο οποίος προσμετράται στην επίτευξη του στόχου σύμφωνα με το Πρωτόκολλο.

Η Κοινή Εφαρμογή προσφέρει στα Μέλη μέσα επίτευξης μέρους των δεσμεύσεών τους, ενώ το Μέλος στο οποίο εφαρμόζεται το πρόγραμμα επωφελείται από ξένη επένδυση και μεταφορά τεχνολογίας.

Στην 8η Διάσκεψη της Ντόχα, Κατάρ στις 8.12.2012, συμφωνήθηκε η «Τροποποίηση της Ντόχα, του Πρωτοκόλλου του Κυότο»[11]. Η τροποποίηση[12], η οποία δεν έχει τεθεί ακόμα σε ισχύ (μέχρι 10.5.2013), περιλαμβάνει μεταξύ άλλων:

  • Νέες δεσμεύσεις για όσα Συμβαλλόμενα Μέρη του Παραρτήματος Ι, συμφώνησαν να αναλάβουν δεσμεύσεις για την δεύτερη περίοδο 1.1.2013-31.12.2020 και θα επανεξετάσουν τους ποσοτικούς στόχους και την πρόοδό τους προς αυτή την κατεύθυνση μέχρι το 2014.
  • Αναθεωρημένη λίστα αερίων θερμοκηπίου (GHG) που πρέπει να υποβληθεί από τα Συμβαλλόμενα Μέρη στην δεύτερη δεσμευτική περίοδο (προστίθεται στο εξής το Τριφθοριούχο Άζωτο NF3 το οποίο είναι 17.000 φορές ισχυρότερος δεσμευτής θερμότητας και χρησιμοποιείται στην κατασκευή οθονών LCD, κυκλωμάτων Η/Υ και ενός είδους ηλιακών κυψελών, δηλαδή συσσωρευτών ηλιακής ενέργειας)[13] και
  • Τροποποιήσεις σε διάφορα άρθρα του Πρωτοκόλλου του Κυότο, τα οποία αναφέρονται συγκεκριμένα σε θέματα που αφορούν στην πρώτη περίοδο και τα οποία χρειάζονται αναβάθμιση για την δεύτερη δεσμευτική περίοδο.[14]